علت سرطان سارکوم چیست؟ بررسی عوامل خطر و دلایل ابتلا به سارکوم

وقتی توده‌ای غیرعادی یا درد مداوم در استخوان و بافت‌های بدن ایجاد می‌شود، یکی از نگرانی‌ها می‌تواند ابتلا به سارکوم باشد. اما علت سرطان سارکوم چیست و چه عواملی احتمال ایجاد آن را افزایش می‌دهند؟ سارکوم نوعی سرطان نادر است که می‌تواند در استخوان یا بافت‌های نرم مانند عضله، چربی، تاندون و عروق ایجاد شود. در این مقاله، مهم‌ترین علت‌ها و عوامل خطر سارکوم و همچنین شرایطی که می‌توانند احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش دهند، بررسی می‌کنیم.

سرطان سارکوم چیست؟

سرطان سارکوم یک تومور بدخیم سرطانی است که در استخوان و یا بافت نرم ایجاد می‌شود. بافت های نرم از دیگر ساختارهای بدن مانند مقاصل پشتیبانی می‌کنند که شامل ماهیچه، چربی، تاندون، غضروف، رگ های خونی، اعصاب و رباط ها می‌شوند. سارکوم می‌تواند در هر قسمت از بدن تشکیل شود. سارکوم 1 درصد در بزرگسالان و 15 درصد در کودکان بوجود می‌آید. به طور کلی سارکوم زمانی رخ می‌دهد که سلول ها در DNA دچار جهش و یا خطا می‌شوند. این جهش ها باعث رشد و تقسیم سلول ها می‌شود که از کنترل خارج می‌شوند. سلول های غیرطبیعی در یک موقعیت جمع می‌شوند و توموری را تشکیل می‌دهند. این تومور می‌تواند رشد کند و به ساختارهای مجاور حمله کند. علاوه بر این سلول‌ های غیرطبیعی می‌توانند به سایر قسمت های بدن گسترش یابند. پزشکان هنوز نتوانستند دلیل قاطعی برای تبدیل سلولهای سالم به سارکوم بیایند.

علائم سرطان سارکوم چیست؟

سارکوم نوعی سرطان است که در بافت نرم یا استخوان ایجاد می‌شود. همچنین می‌تواند در رگ های خونی، چربی، ماهیچه ها، اعصاب و تاندون ها رخ دهد. تشخیص سارکوم در مراحل اولیه دشوار است، زیرا ممکن است علائمی ایجاد نکند. با این حال، با پیشرفت سرطان، علائم و نشانه‌های خاصی ممکن است آشکار شوند. مهم است که از این علائم آگاه باشید و در صورت مشاهده هر یک از آنها به پزشک مراجعه کنید. علائم سرطان سارکوم شامل موارد زیر است:

تورم یا توده

یکی از شایع ترین علائم سارکوم ایجاد توده یا تورم در بافت نرم یا استخوان است. این توده ممکن است دردناک باشد یا نباشد، و می‌تواند در طول زمان بزرگ شود. ارزیابی هرگونه توده یا تورم جدید یا غیر معمول توسط پزشک مهم است.

درد

سارکوم می‌تواند باعث درد مداوم در ناحیه آسیب دیده شود. این درد ممکن است در شب یا با فعالیت بدنی تشدید شود. مهم است که به هر درد غیرقابل توضیح یا طولانی توجه کنید و آن را با پزشک در میان بگذارید.

محدوده حرکت محدود

اگر سارکوم در نزدیکی مفصل ایجاد شود، می‌تواند حرکت آن مفصل را محدود کند. این موضوع می‌تواند منجر به محدودیت دامنه حرکتی و دشواری در انجام فعالیت های روزمره شود. اگر هر گونه محدودیت غیر قابل توضیحی را در دامنه حرکت خود تجربه کردید، مهم است که به دنبال مشاوره پزشکی باشید.

در صورتی که قصد دارید برای مشاوره و درمان به دکتر مسعود میرکاظمی مراجعه کنید، کافیست فرم زیر را پر کنید. تیم مشاوره دکتر میرکاظمی در سریع‌ترین زمان ممکن با شما تماس خواهند گرفت.

شکستگی استخوان

در مواردی که سارکوم در استخوان ایجاد می‌شود، می‌تواند ساختار استخوان را ضعیف کرده و خطر شکستگی را افزایش دهد. شکستگی ناگهانی بدون تروما یا آسیب قابل توجه ممکن است نشانه ای از سارکوم استخوانی باشد.

علائم شکم

سارکومی که در شکم ایجاد می‎‌شود می‌تواند علائمی مانند درد شکم، حالت تهوع، استفراغ و احساس پری ایجاد کند. این علائم ممکن است با کاهش وزن غیرقابل توضیح همراه باشد و باید توسط پزشک ارزیابی شود.

علائم عصبی

سارکومی که اعصاب را تحت تاثیر قرار می‌دهد می‌تواند باعث علائم عصبی مانند بی حسی، سوزن سوزن شدن، ضعف یا فلج در ناحیه آسیب دیده شود. هر گونه تغییر غیرقابل توضیح در حس یا حرکت باید با پزشک مشورت شود.

علائم تنفسی

اگر سارکوم در قفسه سینه ایجاد شود، می‌تواند منجر به علائمی مانند سرفه، درد قفسه سینه، تنگی نفس و مشکل در تنفس شود. این علائم ممکن است نشان دهنده فشار تومور بر روی ریه ها یا راه های هوایی باشد.

انواع سرطان سارکوم

سارکوم نوعی سرطان است که در بافت‌های نرم بدن مانند ماهیچه‌ها، تاندون‌ها، چربی، رگ‌های خونی، رگ‌های لنفاوی و اعصاب منشأ می‌گیرد. همچنین می‌تواند در استخوان ها و در موارد نادر در اندام های داخلی ایجاد شود. انواع مختلفی از سارکوم وجود دارد که هر کدام ویژگی ها و گزینه های درمانی خاص خود را دارند. برخی از رایج ترین انواع سارکوم عبارتند از:

سارکوم بافت نرم

سارکوم بافت نرم یک دسته وسیع است که شامل انواع مختلفی از سرطان است که در بافت های نرم بدن ایجاد می‌شود. این نوع سارکوم می‌تواند در هر قسمتی از بدن رخ دهد، اما بیشتر بازوها، پاها، قفسه سینه و شکم را درگیر می‌کند. سارکوم های بافت نرم بر اساس نوع خاصی از بافت نرم که از آن منشا می‌گیرند، طبقه بندی می‌شوند، مانند ماهیچه ها (رابدومیوسارکوم)، چربی (لیپوسارکوم)، یا عروق خونی (آنژیوسارکوم).

سارکوم استخوان

سارکوم استخوان که به نام استئوسارکوم نیز شناخته می‌شود، در استخوان های بدن ایجاد می‌شود. بیشتر در استخوان های بلند بازوها و پاها یافت می‌شود، اما می‌تواند در استخوان های دیگر مانند لگن و ستون فقرات نیز رخ دهد. استئوسارکوم در کودکان و بزرگسالان جوان شایع تر است و اغلب به ترکیبی از جراحی و شیمی درمانی برای درمان نیاز دارد.

تومورهای استرومایی گوارشی (GISTs)

GIST ها نوعی سارکوم هستند که در دستگاه گوارش، عمدتاً در معده و روده کوچک ایجاد می‌شوند. این تومورها با جهش در ژن های KIT یا PDGFRA مشخص می‌شوند و اغلب با داروهای درمانی هدفمند که به طور خاص این پروتئین های جهش یافته را مهار می‌کنند، درمان می‌شوند.

سارکوم کاپوزی

سارکوم کاپوزی نوع نادری از سارکوم است که در پوشش رگ های خونی و رگ های لنفاوی ایجاد می‌شود. این بیماری بیشتر در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، مانند افرادی که مبتلا به HIV/AIDS هستند، دیده می‌شود. بسته به وسعت بیماری، درمان سارکوم کاپوزی ممکن است شامل جراحی، پرتودرمانی یا درمان سیستمیک باشد.

درماتوفیبروسارکوم پروتوبرانس (DFSP)

DFSP یک نوع نادر سارکوم است که در لایه های عمیق پوست ایجاد می‌شود. مشخصه آن تومورهایی با رشد آهسته است که در صورت عدم حذف کامل در طی جراحی، میزان عود بالایی دارند. درمان DFSP ممکن است شامل برداشتن وسیع جراحی یا داروهای درمانی هدفمند مانند ایماتینیب باشد.

سارکوم یوئینگ

سارکوم یوئینگ نوع نادری از سرطان استخوان است که در درجه اول کودکان و بزرگسالان جوان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. بیشتر در لگن، استخوان های ران و دیواره قفسه سینه ایجاد می‌شود. درمان سارکوم یوئینگ معمولاً شامل ترکیبی از شیمی درمانی، جراحی و پرتودرمانی برای دستیابی به بهترین نتایج است.

لیومیوسارکوم

لیومیوسارکوم نوعی سارکوم است که در بافت ماهیچه صاف ایجاد می‌شود که در اندام هایی مانند رحم، معده و روده وجود دارد. درمان این نوع سارکوم به دلیل مقاومت در برابر عوامل شیمی درمانی سنتی می‌تواند چالش برانگیز باشد. جراحی روش درمانی اولیه برای لیومیوسارکوم موضعی باقی می‌ماند، در حالی که گزینه های درمانی سیستمیک به طور فعال برای بیماری پیشرفته مورد بررسی قرار می‌گیرند.

سارکوم سینوویال

سارکوم سینوویال نوع نادری از سارکوم بافت نرم است که اغلب در نزدیکی مفاصل بزرگ مانند زانو یا مچ پا ایجاد می‌شود. سارکوم سینوویال علیرغم نامش از سینوویوم (پوشش مفصلی) منشأ نمی‌گیرد، بلکه از بافت نرم مفاصل اطراف منشا می‌گیرد. درمان سارکوم سینوویال ممکن است شامل جراحی، پرتودرمانی و شیمی درمانی برای دستیابی به کنترل موضعی مطلوب و کاهش خطر متاستاز باشد.

علت سرطان سارکوم

علت دقیق سارکوم به طور کامل شناخته نشده است، اما عوامل متعددی وجود دارند که به عنوان عوامل بالقوه در ایجاد این نوع سرطان شناسایی شده اند. علت سرطان سارکوم شامل موارد زیر است: 

عوامل ژنتیکی

اعتقاد بر این است که یکی از دلایل اصلی سارکوم جهش های ژنتیکی است. این جهش ها می‌توانند خود به خود رخ دهند یا ممکن است از والدین به ارث برده شوند. برخی از شرایط ژنتیکی، مانند نوروفیبروماتوز و سندرم Li-Fraumeni، با افزایش خطر ابتلا به سارکوم مرتبط هستند. در این موارد، ژن‌های خاص تغییر می‌کنند که منجر به رشد کنترل‌نشده سلولی و تشکیل تومور در بافت‌های نرم یا استخوان‌ها می‌شود. 

قرارگیری در معرض تشعشع

قرار گرفتن در معرض پرتوهای یونیزان با افزایش خطر ابتلا به سارکوم مرتبط است. این موضوع می تواند در نتیجه پرتودرمانی قبلی برای سایر سرطان ها یا در نتیجه قرار گرفتن در معرض پرتوهای شغلی رخ دهد. خطر ابتلا به سارکوم به دلیل قرار گرفتن در معرض اشعه در افرادی که دوزهای بالایی از اشعه دریافت کرده اند یا در سنین پایین در معرض قرار گرفته اند بیشتر است. 

قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی

برخی از مواد شیمیایی و سموم به عنوان علل بالقوه سارکوم شناسایی شده اند. به عنوان مثال، قرار گرفتن در معرض وینیل کلراید، که در تولید پلاستیک استفاده می‌شود، با افزایش خطر ابتلا به نوع خاصی از سارکوم کبدی به نام آنژیوسارکوم مرتبط است. علاوه بر این، قرار گرفتن در معرض علف کش ها و حشره کش های خاص با افزایش خطر ابتلا به سارکوم بافت نرم همراه است. 

شرایط ارثی

در برخی موارد، سارکوم می‌تواند با شرایط ارثی مرتبط باشد که افراد را مستعد ابتلا به این نوع سرطان می‌کند. به عنوان مثال، افراد مبتلا به رتینوبلاستوما ارثی، یک سرطان نادر چشم که معمولاً کودکان را تحت تاثیر قرار می‌دهد، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سارکوم در آینده هستند. به طور مشابه، افراد مبتلا به سندرم گاردنر، یک اختلال ژنتیکی که با ایجاد پولیپ های متعدد در روده بزرگ مشخص می‌شود، خطر ابتلا به تومورهای دسموئید، که نوعی سارکوم بافت نرم است، افزایش می‌یابد 

سرکوب سیستم ایمنی

افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، مانند افرادی که تحت پیوند عضو قرار گرفته اند یا با HIV/AIDS زندگی می‌کنند، در معرض افزایش خطر ابتلا به سارکوم هستند. سیستم ایمنی نقش مهمی در شناسایی و از بین بردن سلول‌های غیرطبیعی ایفا می‌کند و زمانی که به خطر بیفتد، توانایی بدن برای کنترل رشد سلول‌های سرطانی کاهش می‌یابد.

آیا سارکوم ارثی است؟

بیشتر موارد سارکوم به صورت ارثی از والدین به فرزندان منتقل نمی‌شوند و در اثر تغییرات ژنتیکی اکتسابی در طول زندگی ایجاد می‌شوند. با این حال، برخی بیماری‌ها و سندرم‌های ژنتیکی می‌توانند احتمال ابتلا به سارکوم را افزایش دهند. برای مثال، افرادی که به سندرم لی-فرامنی، نوروفیبروماتوز نوع ۱ یا رتینوبلاستوما ارثی مبتلا هستند، ممکن است بیشتر از سایر افراد در معرض ابتلا به برخی انواع سارکوم قرار داشته باشند. بنابراین داشتن سابقه خانوادگی سارکوم به این معنا نیست که فرد حتما به این سرطان مبتلا خواهد شد، اما در صورت وجود چند مورد سرطان در خانواده یا ابتلای اعضای خانواده به سرطان در سنین پایین، بررسی سابقه خانوادگی و مشاوره ژنتیک می‌تواند اهمیت داشته باشد.

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به سارکوم هستند؟

سارکوم می‌تواند در هر فردی ایجاد شود و در بسیاری از موارد نمی‌توان عامل مشخصی را برای بروز آن پیدا کرد. با این حال، برخی افراد به دلیل داشتن عوامل خطر خاص، احتمال بیشتری برای ابتلا دارند. مهم‌ترین عوامل مرتبط با افزایش خطر سارکوم عبارت‌اند از:

• افرادی که در گذشته تحت پرتودرمانی برای سرطان‌های دیگر قرار گرفته‌اند.
• افراد مبتلا به برخی سندرم‌ها و بیماری‌های ژنتیکی ارثی.
• افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، به‌ویژه در برخی انواع سارکوم.
• افرادی که در معرض طولانی‌مدت برخی مواد شیمیایی خاص قرار گرفته‌اند.
• افرادی که سابقه ابتلا به برخی سرطان‌ها یا تومورهای خاص را دارند.

با این حال، وجود یکی از این عوامل به معنای ابتلای قطعی به سارکوم نیست. بسیاری از بیماران مبتلا به سارکوم هیچ عامل خطر شناخته‌شده‌ای ندارند.

آیا ضربه باعث سارکوم می‌شود؟

یکی از باورهای رایج این است که ضربه یا آسیب‌دیدگی می‌تواند باعث ایجاد سارکوم شود. در حال حاضر، ضربه به عنوان علت مستقیم ایجاد سارکوم شناخته نمی‌شود. با این حال، گاهی فرد پس از برخورد یا آسیب‌دیدگی متوجه توده یا تورمی می‌شود که پیش از آن وجود داشته اما به آن توجه نکرده است. در چنین شرایطی ممکن است تصور شود که ضربه باعث ایجاد تومور شده است، در حالی که احتمال دارد توده از قبل وجود داشته باشد و آسیب باعث جلب توجه فرد به آن شده باشد.

بنابراین اگر پس از یک آسیب، توده‌ای ایجاد شد که به مرور بزرگ‌تر می‌شود، از بین نمی‌رود یا با درد و محدودیت حرکتی همراه است، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر به پزشک مراجعه شود.

آیا هر توده‌ای نشانه سارکوم است؟

خیر. وجود توده به تنهایی به معنای ابتلا به سارکوم نیست. بسیاری از توده‌های ایجادشده در بافت نرم یا استخوان ماهیت خوش‌خیم دارند و ممکن است در اثر عواملی مانند کیست، لیپوم، التهاب یا سایر مشکلات غیرسرطانی ایجاد شوند.

با این حال، بعضی ویژگی‌ها نیاز به بررسی دقیق‌تر دارند. برای مثال، توده‌ای که به تدریج بزرگ‌تر می‌شود، در عمق بافت قرار دارد، سفت یا نسبتا ثابت است، بدون علت مشخص ایجاد شده یا با درد و اختلال در حرکت همراه است، نباید نادیده گرفته شود. پزشک بر اساس معاینه و در صورت نیاز استفاده از روش‌های تصویربرداری و نمونه‌برداری می‌تواند علت توده را مشخص کند.

سارکوم چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص سارکوم تنها بر اساس علائم یا مشاهده یک توده امکان‌پذیر نیست و اغلب به بررسی‌های پزشکی نیاز دارد. پزشک ابتدا محل توده، اندازه، سرعت رشد، میزان درد و سایر علائم را بررسی می‌کند. سپس ممکن است برای ارزیابی دقیق‌تر از روش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی، MRI یا CT اسکن استفاده شود.

در صورتی که وجود تومور مشکوک باشد، نمونه‌برداری (بیوپسی) یکی از مهم‌ترین مراحل تشخیص است. در این روش نمونه‌ای از بافت توده برداشته و در آزمایشگاه بررسی می‌شود تا نوع سلول‌ها و ماهیت تومور مشخص شود. تشخیص نهایی سارکوم باید بر اساس بررسی تخصصی بافت و سایر یافته‌های پزشکی انجام شود.

آیا می‌توان از سارکوم پیشگیری کرد؟

از آنجا که علت دقیق بسیاری از موارد سارکوم مشخص نیست، روش قطعی برای پیشگیری از تمام انواع سارکوم وجود ندارد. بسیاری از این تومورها در افرادی ایجاد می‌شوند که هیچ عامل خطر شناخته‌شده‌ای ندارند.

با این حال، شناخت عوامل خطر می‌تواند اهمیت داشته باشد. برای مثال، اجتناب از مواجهه غیرضروری با پرتوهای یونیزان و برخی مواد شیمیایی خطرناک و همچنین پیگیری منظم پزشکی در افرادی که سابقه بیماری‌های ژنتیکی مرتبط با سارکوم دارند، می‌تواند اهمیت داشته باشد. همچنین در صورت مشاهده توده‌ای غیرطبیعی یا در حال رشد، مراجعه به پزشک و بررسی به‌موقع آن اهمیت زیادی دارد.

چه زمانی برای توده یا درد استخوان باید به پزشک مراجعه کرد؟

هر توده یا درد استخوانی لزوما به معنای ابتلا به سارکوم نیست، اما برخی علائم نیاز به بررسی دقیق پزشکی دارند. اگر توده‌ای بدون علت مشخص ایجاد شده، به‌مرور بزرگ‌تر می‌شود، برای مدت طولانی باقی می‌ماند یا با درد، تورم و محدودیت حرکتی همراه است، بهتر است بررسی آن را به تعویق نیندازید. همچنین درد استخوانی مداوم یا غیرقابل توضیح، افزایش تدریجی درد، تورم اطراف استخوان یا شکستگی بدون آسیب قابل توجه از جمله علائمی هستند که باید توسط پزشک ارزیابی شوند.

در صورت مشاهده چنین علائمی، مراجعه به متخصص و انجام بررسی‌های لازم می‌تواند به تشخیص علت توده یا درد کمک کند. دکتر مسعود میرکاظمی با تخصص و تجربه در زمینه بیماری‌ها و مشکلات مرتبط با استخوان و مفاصل، می‌تواند وضعیت بیمار را بررسی کرده و در صورت نیاز، انجام آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های تکمیلی را توصیه کند. توجه داشته باشید که وجود توده یا درد به‌تنهایی به معنای سارکوم نیست و تشخیص نهایی تنها پس از معاینه و بررسی‌های پزشکی امکان‌پذیر است.

سوالات متداول

جمع بندی

سارکوم گروهی از سرطان‌هاست که می‌تواند در استخوان یا بافت‌های نرم بدن ایجاد شود. علت دقیق بسیاری از موارد سارکوم مشخص نیست، اما عواملی مانند برخی تغییرات ژنتیکی، سندرم‌های ارثی، پرتودرمانی و قرار گرفتن در معرض بعضی مواد شیمیایی می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند. البته وجود این عوامل به معنای ابتلای قطعی به سارکوم نیست و بسیاری از افراد مبتلا هیچ عامل خطر شناخته‌شده‌ای ندارند.

از آنجا که توده، تورم یا درد مداوم استخوان می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد، مشاهده این علائم به معنی وجود سرطان نیست؛ با این حال، توده‌ای که به‌مرور بزرگ‌تر می‌شود یا درد و تورم مداوم و غیرقابل توضیح بهتر است نادیده گرفته نشود. دکتر مسعود میرکاظمی می‌تواند با بررسی علائم و شرایط بیمار، در صورت نیاز روند بررسی و تشخیص دقیق‌تر را مشخص کند. تشخیص زودهنگام علت توده یا درد، امکان انتخاب مسیر مناسب درمانی را فراهم می‌کند.