آشنایی با بیماری کیفوز و روش درمان آن

کیفوز یا قوز پشت یک انحراف غیرطبیعی در ستون فقرات است که به‌ صورت انحنای بیش از حد در ناحیه بالای پشت قفسه سینه  ظاهر می‌شود. این انحنا به سمت عقب می‌رود و باعث بروز قوز یا برجستگی در پشت می‌شود. کیفوز به دلایل مختلفی از جمله افزایش سن، ضعف عضلات پشتی، بیماری‌ های خاص مانند اسکولیوز یا استئوپروز یا نقص ‌های مادرزادی ایجاد می‌شود. علائم آن شامل درد پشت، خستگی و کاهش انعطاف ‌پذیری است و در موارد شدید، باعث مشکلات تنفسی و کاهش توانایی حرکت می‌شود. درمان کیفوز بستگی به شدت انحنا دارد و شامل فیزیوتراپی، استفاده از بریس یا جراحی است.

کیفوز یا قوز پشت چیست؟

کیفوز یا در اصطلاح قوز کمر نوعی بیماری در ستون فقرات است که باعث انحنای آن به سمت جلو می­شود.زاویه بین مهره های سینه ای بین 20 تا 45 درجه است،در صورتی که این زاویه بیشتر از 50 درجه شود باعث ایجاد گرد پشتی یا کیفوز می شود. در بیماری گوژپشتی (Kyphosis) یک انحنای غیر طبیعی در ستون فقرات به وجود می­آید که باعث بوجود آمدن فشار در قفسه سینه و اختلالات تنفسی می­شود.انحنای بیش از حد ستون فقرات باعث گرد شدن قسمت بالایی کمر می­شود.در صورتی این انحنا شدید باشد  به  عصب موجود در ستون  فقرات فشار می­ آورد. قوز پشتی ممکن است مادرزادی باشد یا به دلایلی مانند بدنشستن و یا پوکی استخوان اتفاق بیفتد.در مواردی این امکان وجود دارد که کیفوز با یک سری حرکات و یا استفاده از بریس کمر اصلاح شود و نیاز به درمان خاصی نداشته باشد.

کیفوز یا گوژپشتی چه علائمی دارد؟

• احساس درد در کمر
• خشک و سفت شدن قسمت فوقانی پشت
• گرد شدن پشت
• سفتی همسترینگ (عضلات پشت ران)
• احساس تنگی نفس درموارد شدید
• خم شدن سر به سمت جلو
• ایجاد قوز کمر
• به وجود آمدن مشکلات روحی

کیفوز چه تفاوتی با اسکولیوز دارد؟

کیفوز و اسکولیوز هر دو انحرافات غیرطبیعی ستون فقرات هستند، اما تفاوت ‌های عمده‌ای در نوع انحنا دارند. در کیفوز، انحنا به سمت عقب در ناحیه قفسه سینه  رخ می‌دهد و باعث ایجاد قوز یا برجستگی در پشت می‌شود. این انحنا به صورت یک منحنی  C  شکل در ستون فقرات ظاهر می‌شود. در مقابل، اسکولیوز یک انحراف جانبی است که در آن ستون فقرات به طور غیرطبیعی به سمت چپ یا راست منحرف می‌شود. در اسکولیوز، علاوه بر انحراف جانبی، چرخش مهره‌ها نیز رخ می‌دهد. به طور کلی، کیفوز بیشتر در ناحیه قفسه سینه و اسکولیوز در سراسر ستون فقرات  دیده می‌شود.

علت کیفوز چیست؟

کیفوز می تواند هم به دلایل مادرزادی و هم به دلایل اکتسابی به وجود بیاید.از دلایل اکتسابی آن می توان به وضعیت نامناسب بدن در حالت ایستادن، نشستن و خوابیدن اشاره کرد. گاهی ممکن است کیفوز از دوران کودکی و به دلیل تأخیر در رشد بدنی باشد. از طرفی با بالارفتن سن ممکن است ستون فقرات دچار ضعف شود و در نتیجه حالت آن تغییر کند. در صورتی که در ستون مهره ها به سبب شکستگی فشردگی ایجاد شود نیز می تواند باعث ایجاد کیفوز شود. همچنین وجود بیماری هایی مانند عفونت دیسک کمر، روماتیسم ستون فقرات و تومور نخاعی می توانند دلایل دیگری برای ابتلا به بیماری کیفوز باشند.

از دیگر دلایل ایجاد کیفوز می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اختلالات متابولیسمی
• بیماری های عصبی – عضلانی
• بیماری استخوان شکننده (استئوژنز ایمپرفکتا )
• مهره شکاف دار
• بیماری کیفوز شوئرمن (ستون مهره در این بیماری، انحنایی رو به جلو در ناحیه فوقانی کمر پیدا می کند)
• پوکی استخوان
• بیماری های مادرزادی استخوانی
• آسیب دیسک بین مهره ای
• بیماری های نادر مانند سندرم مارفان

نشستن طولانی‌ مدت پشت میز باعث کیفوز می‌شود؟

نشستن طولانی‌مدت پشت میز باعث بروز یا تشدید کیفوز می‌شود. هنگامی که فرد مدت طولانی در وضعیت نشسته به صورت نامناسب می‌نشیند، فشار زیادی به ستون فقرات، به‌ویژه ناحیه قفسه سینه، وارد می‌شود. این وضعیت منجر به ضعف عضلات پشتی، کاهش انعطاف ‌پذیری ستون فقرات و تغییرات در وضعیت طبیعی انحنای آن می‌شود. با گذشت زمان، این وضعیت باعث ایجاد یا بدتر شدن قوز پشت می‌شود. برای جلوگیری از این مشکل، توصیه می‌شود که افراد به‌ طور منظم از جای خود بلند شوند، وضعیت نشستن خود را اصلاح کنند و از تمرینات کششی و تقویتی برای عضلات پشت استفاده کنند.

کیفوز یک مشکل ارثی است؟

در برخی موارد، افراد مبتلا به این وضعیت از اعضای خانواده خود سابقه مشابهی دارند. به ویژه در برخی انواع کیفوز مانند کیفوز شوئرمن  که بیشتر در دوران بلوغ رخ می‌دهد، عوامل ژنتیکی نقش دارد. در این نوع کیفوز، آسیب‌ های ناشی از رشد نادرست مهره‌ها باعث ایجاد انحنا در ستون فقرات می‌شود و تحقیقات نشان داده‌اند که در برخی خانواده‌ها، این شرایط به ‌طور ارثی منتقل می‌شود. با این حال، کیفوز به دلایل دیگر مانند ضعف عضلات پشت، آسیب‌ ها، بیماری‌ های التهابی یا مشکلات مادرزادی نیز ایجاد می‌شود. بنابراین، در حالی که ژنتیک تأثیرگذار است، عوامل محیطی و سبک زندگی نیز نقش مهمی در بروز کیفوز دارند.

کیفوز در کودکان هم رخ می‌دهد؟

کیفوز در کودکان نیز رخ می‌دهد، هرچند که این بیماری بیشتر در بزرگسالان مشاهده می‌شود. در کودکان، قوز پشت به دلایل مختلفی از جمله نقص ‌های مادرزادی، مشکلات رشدی یا آسیب ‌های وارد شده به ستون فقرات در دوران رشد می‌باشد. یکی از انواع شایع کیفوز در کودکان، کیفوز شوئرمن است که در دوران بلوغ و در پسران بیشتر دیده می‌شود. این نوع کیفوز به دلیل آسیب‌ های مکرر به مهره‌ها ایجاد می‌شود که منجر به کج شدن و فشرده شدن آن‌ ها می‌گردد.

کیفوز باعث کوتاهی قد می‌شود؟

زمانی که ستون فقرات به‌طور غیرطبیعی منحرف می‌شود و قوز پشت ایجاد می‌کند، فضای بین مهره‌ها کاهش می‌یابد و شکل طبیعی ستون فقرات تغییر می‌کند. این تغییرات باعث فشرده شدن بخش‌های مختلف بدن شده و در نتیجه فرد به نظر کوتاه ‌تر از آنچه که واقعا هست، بیاید. علاوه بر این، در موارد شدید کیفوز، انحنای زیاد باعث محدودیت در رشد طبیعی استخوان ‌ها و همچنین ایجاد مشکلات در تنفس و عملکرد دیگر ارگان‌ ها می‌شود. برای جلوگیری از ایجاد این مشکل سریعا به بهترین تخصص ارتوپدی مراجعه کنید.

انواع مختلف بیماری کیفوز یا گوژپشتی

کیفوز دارای انواع مختلفی است که در ادامه به توضیح مختصر در مورد هر یک خواهیم پرداخت.

1.گوژ پشتی وضعیتی (Postural kyphosis):

این بیماری یکی از بیماری های شایع بخصوص در نوجوانان است که به دلیل رشد غیر طبیعی ستون فقرات و ماهیچه های اطراف آن بوجود می آید. رشد غیر طبیعی ستون فقرات به دلیل قرار گرفتن بدن در وضعیت نامناسب است .این نوع کیفوز درمان خاصی ندارد و با ورزش و حرکات اصلاحی برطرف می­شود.

2.گوژ پشتی شوئرمن( Scheuermann’s kyphosis):

این نوع کیفوز نیز معمولا در افراد نوجوان که بیش از حد لاغر هستند اتفاق می افتد که معمولا با تغییر ساختار و ورزش قابل درمان نیست. افرادی که به کیفوز شوئرمن دچار می­شوند انعطاف کمرشان کم است و با بالا رفتن سن بدتر می شود. برای درمان این نوع کیفوز از دارو و فیزیو تراپی استفاده می­شود.در صورتی که بیمار در سن رشد باشد بایستی از بریس استفاده کند. برای تشخیص کیفوز شوئرمن از اشعه ایکس استفاده می­شود و در صورتی که منحنی ستون فقرات بیش تر از 75 درجه باشد نیاز به عمل جراحی دارد.

3.گوژ پشتی ساختاری (Structural kyphosis):

کیفوز ساختاری به دلیل رشد غیر طبیعی کانال نخاعی است و به وضعیت نامناسب بدن در حالت های نشستن و ایستادن مربوط نمی­شود. در کیفوز ساختاری ممکن است فرد متوجه پیشرفت بیماری خود نشود و قادر به تغییر آگاهانه ستون فقرات خود نباشد.

4.گوژ پشتی مادرزادی (Congenital kyphosis):

کیفوز مادرزادی به دلیل درست تشکیل نشدن ستون فقرات در رحم مادراست و با افزایش سن شدیدتر می­شود.

5.هایپر کیفوز (hyper kyphosis):

این نوع کیفوز به دلیل وجود مشکلات موجود در ستون فقرات مانند پوکی استخوان، شکستگی نخاع پدید می آید و ممکن است باعث ایجاد مسائل دیگری شود.

تشخیص قوز کمر چگونه انجام می­شود؟

برای تشخیص کیفوز در ابتدا معاینات بالینی و فیزیکی آغاز می شود.پزشک برای شناسایی نقاط حساس ستون فقرات را فشار می دهد.با انجام این معاینات شدت و میزان انحراف و خمیدگی پشت و تغییر شکل ستون فقرات مشخص می شود. در مراحل بعدی یکسری آزمایشات مانند تصویربرداری با اشعه ایکس برای بررسی استخوان ها انجام خواهد شد. به وسیله رادیولوژی اشعه ایکس می توان زاویه خمیدگی را نیز تشخیص داد. در صورتی که زاویه خمیدگی زیاد باشد آزمایش عملکرد تنفسی انجام خواهد شد. در بیمارانی که علائمی مانند درد و بی حسی و سوزن سوزن شدن و ضعف در پایین تنه دارند آزمایش هایی مانند MRI انجام خواهد شد.

درمان کیفوز چگونه است؟

قوز پشت بدن افراد دارای روش های درمانی متعددی است که در ادامه به توضیح هر یک خواهیم پرداخت. این تکنیک ها به دو دسته جراحی و غیرجراحی تقسیم می‌شوند.

1.درمان های غیر جراحی

• درمان با فیزیوتراپی: این نوع درمان معمولا برای تقویت عضلات کمر و شکم است و باعث کم کردن فشار وارد شده به ستون فقرات خواهد شد.
• فیزیوتراپی می تواند در کم کردن درد و بهبود وضعیت ستون فقرات مؤثر باشد.
• درمان با دارو: داروهای ضدالتهابی غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن،آسپرین و ناپروکسن نیز می توانند در کاهش درد بیماران مبتلا به کیفوز پشتی کمک کننده باشند.
• استفاده از بریس: برای بیمارانی که در سن رشد هستند پزشک بریس را تجویز می کند.بریس به ستون فقرات کمک می کند که به حالت نرمال خود برگردد.
• درمان کیفوز با ورزش: زمانی که کیفوز خفیف باشد  می توان با بعضی ورزش های کششی عضلات مرکزی و اکستنسور کمر را تقویت کرد. این تمرینات برای کنترل درد و بهبود وضعیت ظاهری کیفوز می تواند بسیار مؤثرباشد.

2.درمان با جراحی

در بیمارانی که به کیفوز شوئرمن یا کیفوز مادرزادی دچار شده اندو ممکن است به درمان های دیگرپاسخ ندهند از روش جراحی استفاده می شود. یکی از انواع جراحی که معمولا مورد استفاده قرار می گیرد فیوژن ستون فقرات است. در این روش جراحی معمولا چندین مهره را با یکدیگر جوش می دهند تا قسمتی از ستون فقرات تشکیل شود. در کیفوزهایی که خیلی شدید هستند از میله و پیچ برای تثبیت ستون فقرات و جوش خوردن استخوان استفاده می کنند.

بیشتر بخوانید: عمل آرتروسکوپی در تهران

ورزش به درمان کیفوز کمک می‌کند؟

ورزش به درمان و پیشگیری از کیفوز کمک می‌کند. تمرینات مخصوص به تقویت عضلات پشتی، بهبود انعطاف‌ پذیری و اصلاح وضعیت بدن کمک می‌کنند، که این عوامل در کاهش یا جلوگیری از پیشرفت انحنای غیرطبیعی ستون فقرات مؤثر هستند. تمرینات کششی برای باز کردن سینه و تقویت عضلات پشت به بهبود وضعیت ایستادن و نشستن کمک کرده و فشار بر روی ستون فقرات را کاهش می‌دهند. همچنین، تمرینات تقویتی برای عضلات کمر، شانه‌ ها و گردن به پشتیبانی بهتر از ستون فقرات و حفظ وضعیت صحیح بدن کمک می‌کنند. در صورتی که کیفوز شدید نباشد، ورزش به عنوان بخشی از درمان غیرجراحی بسیار مفید است، اما در موارد شدیدتر، مشاوره با پزشک یا فیزیوتراپیست برای انتخاب تمرینات مناسب ضروری است.

چه زمانی باید برای قوز پشت به ارتوپد مراجعه کرد؟

برای قوز پشت یا کیفوز، باید در موارد زیر به ارتوپد مراجعه کنید.

• درد پشت مداوم یا شدید: اگر قوز پشت باعث درد شدید یا مزمن در ناحیه پشت، گردن یا شانه‌ ها شود که با استراحت یا تغییر وضعیت بهتر نمی‌شود.
• افزایش قوز یا تغییر در وضعیت بدن: اگر قوز پشت به تدریج بدتر شود یا انحنای ستون فقرات به وضوح افزایش یابد و تغییراتی در قد یا وضعیت ایستادن و نشستن ایجاد شود.
• مشکلات تنفسی یا محدودیت در نفس کشیدن: اگر قوز پشت به حدی برسد که تنفس را محدود کند یا احساس تنگی نفس کنید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.
• دشواری در حرکت یا انجام فعالیت‌ های روزمره: اگر به دلیل قوز پشت، حرکت یا انجام فعالیت ‌های روزانه مانند خم شدن، بلند شدن یا ورزش کردن مشکل پیدا کنید.
• تغییرات عصبی: اگر علائم عصبی مانند بی‌حسی، ضعف یا سوزش در دست ‌ها یا پاها شروع شود، نشان ‌دهنده فشار بر روی اعصاب است و نیاز به بررسی پزشکی دارد.