انواع سرطان استخوان

انواع سرطان استخوان تنها به یک بیماری محدود نمی‌شود و هر نوع آن از نظر محل ایجاد، سن شایع ابتلا، سرعت رشد و روش درمان با دیگری تفاوت دارد. اگر بخواهیم به سوال اصلی شما پاسخ دهیم، سرطان‌های استخوان به دو گروه اصلی سرطان استخوان اولیه و سرطان استخوان ثانویه (متاستاتیک) تقسیم می‌شوند و هر گروه شامل انواع مختلفی از تومورها است که نیاز به بررسی تخصصی دارند. تصور کنید فردی برای چند هفته درد مداوم زانو یا لگن را به حساب فعالیت روزانه یا ضربه‌ای قدیمی می‌گذارد؛ اما بررسی‌های تخصصی نشان می‌دهد علت این درد یک تومور استخوانی است. اگرچه چنین شرایطی نسبتا نادر است، اما شناخت انواع سرطان استخوان و علائم هر یک می‌تواند در تشخیص زودهنگام و انتخاب مناسب‌ترین روش درمان نقش مهمی داشته باشد. در ادامه این مقاله با شایع‌ترین انواع سرطان استخوان، تفاوت آن‌ها و روش‌های درمان آشنا خواهید شد.

سرطان استخوان چیست؟

سرطان استخوان به گروهی از تومورهای بدخیم گفته می‌شود که از سلول‌های تشکیل‌دهنده استخوان یا بافت‌های اطراف آن منشا می‌گیرند. این بیماری ممکن است مستقیما در استخوان ایجاد شود یا در نتیجه انتشار سلول‌های سرطانی از سایر اندام‌های بدن به استخوان به وجود آید. هرچند سرطان استخوان در مقایسه با بسیاری از سرطان‌ها شیوع کمتری دارد، اما تشخیص دقیق نوع آن در انتخاب روش درمان اهمیت بسیار زیادی دارد.

در بسیاری از بیماران، درد مداوم استخوان، تورم یا کاهش عملکرد اندام از نخستین نشانه‌هایی است که پزشک را به بررسی بیشتر هدایت می‌کند. امروزه با استفاده از تصویربرداری پیشرفته، نمونه‌برداری استخوان و ارزیابی توسط تیم انکولوژی ارتوپدی، امکان تشخیص دقیق نوع تومور و برنامه‌ریزی درمانی مناسب فراهم شده است.

سرطان استخوان اولیه چیست؟

سرطان استخوان اولیه زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های سرطانی مستقیما از بافت استخوان یا غضروف منشا بگیرند. این گروه نسبت به سرطان‌های متاستاتیک شیوع کمتری دارد اما شامل مهم‌ترین تومورهای بدخیم استخوان مانند استئوسارکوم، سارکوم یوئینگ و کندروسارکوم است. هر یک از این تومورها رفتار بیولوژیکی متفاوتی دارند و ممکن است گروه‌های سنی خاصی را بیشتر درگیر کنند.

برای مثال، نوجوانی که با درد مداوم اطراف زانو و تورم مراجعه می‌کند، ممکن است پس از انجام MRI و نمونه‌برداری به استئوسارکوم مبتلا تشخیص داده شود، در حالی که همین علائم در یک فرد ۶۰ ساله می‌تواند ناشی از کندروسارکوم باشد. به همین دلیل، سن بیمار و محل درگیری استخوان از عوامل مهم در تشخیص نوع سرطان محسوب می‌شوند.

سرطان استخوان ثانویه (متاستاتیک) چیست؟

سرطان استخوان ثانویه یا سرطان متاستاتیک استخوان به حالتی گفته می‌شود که سلول‌های سرطانی از اندام دیگری مانند پستان، ریه، پروستات یا کلیه به استخوان منتقل شوند. در این شرایط، منشا اصلی بیماری استخوان نیست و درمان نیز بر اساس نوع سرطان اولیه برنامه‌ریزی می‌شود.

به عنوان نمونه، فردی که چند سال قبل تحت درمان سرطان پستان قرار گرفته است، ممکن است بعدها با درد لگن یا ستون فقرات مراجعه کند و بررسی‌ها وجود متاستاز استخوان را نشان دهد. در چنین شرایطی درمان اغلب با همکاری متخصص ارتوپدی انکولوژی، انکولوژیست و رادیوانکولوژیست انجام می‌شود تا علاوه بر کنترل بیماری، عملکرد استخوان نیز تا حد امکان حفظ شود.

تفاوت سرطان استخوان اولیه و ثانویه

مهم‌ترین تفاوت این دو گروه در منشا ایجاد بیماری است. در سرطان اولیه، سلول‌های بدخیم از خود استخوان آغاز می‌شوند؛ اما در سرطان ثانویه، سلول‌های سرطانی ابتدا در اندام دیگری شکل گرفته و سپس از طریق جریان خون یا سیستم لنفاوی به استخوان انتشار پیدا می‌کنند.

این تفاوت، مسیر درمان و پیش‌آگهی را نیز تغییر می‌دهد. در سرطان‌های اولیه اغلب هدف اصلی خارج کردن کامل تومور و درمان اختصاصی همان سرطان است، در حالی که در متاستاز استخوان، کنترل سرطان اولیه و کاهش عوارض ناشی از درگیری استخوان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. به همین دلیل، تشخیص دقیق نوع سرطان پیش از شروع درمان ضروری است.

انواع سرطان استخوان اولیه

سرطان‌های اولیه استخوان، گروهی نسبتا نادر اما مهم از تومورهای بدخیم هستند که هر یک ویژگی‌های بالینی، سن ابتلا و پاسخ درمانی متفاوتی دارند. شناخت این تفاوت‌ها به پزشک کمک می‌کند تا مناسب‌ترین روش درمان را برای هر بیمار انتخاب کند و احتمال حفظ عملکرد اندام افزایش یابد.

اگرچه نام همه این بیماری‌ها در دسته انواع سرطان استخوان قرار می‌گیرد، اما استئوسارکوم، سارکوم یوئینگ، کندروسارکوم، فیبروسارکوم و کوردوما از نظر سرعت رشد، احتمال انتشار و درمان یکسان نیستند. به همین دلیل، هر بیمار باید به صورت اختصاصی و پس از بررسی‌های کامل ارزیابی شود.

در ویدئوی زیر خارج سازی تومور استئوسارکوم وسیع استخوان ران توسط دکتر میرکاظمی را مشاهده می‌کنید.

استئوسارکوم (Osteosarcoma)

استئوسارکوم شایع‌ترین سرطان استخوان اولیه است و بیشتر در نوجوانان و جوانانی دیده می‌شود که صفحات رشد استخوان آن‌ها هنوز فعال است. این تومور اغلب در استخوان‌های بلند بدن، به‌ویژه اطراف زانو، قسمت تحتانی استخوان ران یا بخش فوقانی استخوان ساق ایجاد می‌شود. درد پیشرونده، تورم و محدودیت حرکت از علائم شایع آن هستند و در برخی بیماران، شکستگی پاتولوژیک نیز ممکن است نخستین علامت بیماری باشد.

احتمال بروز استئوسارکوم در افرادی که سابقه برخی بیماری‌های ژنتیکی، پرتودرمانی یا اختلالات خاص استخوانی دارند بیشتر است، هرچند در بسیاری از بیماران علت مشخصی یافت نمی‌شود. درمان اغلب شامل ترکیبی از شیمی‌درمانی، جراحی تومور استخوان و در برخی موارد بازسازی استخوان با پروتز است. امروزه در بسیاری از بیماران می‌توان به جای قطع عضو، با تکنیک‌های جراحی حفظ اندام، تومور را خارج و عملکرد عضو را تا حد امکان حفظ کرد.

در فیلم زیر کودکی را مشاهده می‌کنید که جراحی تومور یویینگ سارکوم لگن توسط دکتر میرکاظمی انجام داده است و به خوبی می‌تواند راه برود.

سارکوم یوئینگ (Ewing Sarcoma)

سارکوم یوئینگ دومین سرطان مهم استخوان در کودکان و نوجوانان محسوب می‌شود و عموما در لگن، استخوان ران، ساق پا یا دنده‌ها ایجاد می‌شود. این تومور رشد نسبتا سریعی دارد و علاوه بر درد استخوان، ممکن است با تورم، تب خفیف یا کاهش فعالیت روزانه همراه باشد. در برخی بیماران، علائم اولیه شباهت زیادی به عفونت استخوان دارد و همین موضوع تشخیص را پیچیده‌تر می‌کند.

درمان سارکوم یوئینگ اغلب به صورت ترکیبی از شیمی‌درمانی، جراحی و پرتودرمانی انجام می‌شود. میزان پاسخ به درمان در افراد مختلف متفاوت است و به عواملی مانند اندازه تومور، محل درگیری، انتشار بیماری و پاسخ اولیه به شیمی‌درمانی بستگی دارد. به همین دلیل، پیگیری منظم و تصمیم‌گیری درمانی توسط تیم تخصصی نقش مهمی در مدیریت این بیماری دارد.

اگر شما هم نمی‌دانید که خارج سازی کندروسارکوم به چه صورت است، پیشنهاد می‌کنیم حتما فیلم زیر را مشاهده کنید.

کندروسارکوم (Chondrosarcoma)

کندروسارکوم یکی از شایع‌ترین انواع سرطان استخوان در بزرگسالان است که از سلول‌های غضروفی منشا می‌گیرد و اغلب در سنین بالای ۴۰ سال دیده می‌شود. این تومور اغلب در استخوان‌های لگن، شانه، دنده‌ها و قسمت فوقانی استخوان ران ایجاد می‌شود و برخلاف استئوسارکوم، عمدتا رشد آهسته‌تری دارد. با این حال، برخی انواع پرخطر آن می‌توانند رفتار تهاجمی‌تری داشته باشند و به بافت‌های اطراف یا سایر اندام‌ها گسترش یابند.

درد تدریجی و مداوم، احساس وجود توده، محدودیت حرکت مفصل مجاور و گاهی شکستگی پاتولوژیک از علائم این بیماری هستند. کندروسارکوم نسبت به شیمی‌درمانی و پرتودرمانی حساسیت کمتری دارد؛ به همین دلیل، جراحی کامل تومور با حفظ حاشیه ایمن مهم‌ترین روش درمان محسوب می‌شود. انتخاب نوع جراحی بر اساس اندازه تومور، محل درگیری و وضعیت عمومی بیمار انجام می‌شود و پیگیری‌های منظم پس از درمان برای بررسی احتمال عود بیماری اهمیت زیادی دارد.

فیبروسارکوم استخوان

فیبروسارکوم استخوان از تومورهای بدخیم نادر استخوان است که از سلول‌های بافت همبند منشا می‌گیرد. این بیماری بیشتر در بزرگسالان میانسال مشاهده می‌شود و اغلب استخوان‌های بلند مانند ران، درشت‌نی و بازو را درگیر می‌کند. به دلیل شیوع پایین، تشخیص آن نیازمند بررسی دقیق تصویربرداری و تأیید آسیب‌شناسی است تا از سایر تومورهای استخوانی افتراق داده شود.

علائم این بیماری عموما شامل درد پیشرونده، تورم موضعی و کاهش توانایی حرکت اندام است. در مراحل پیشرفته، احتمال شکستگی استخوان نیز وجود دارد. درمان اغلب بر پایه جراحی برداشت کامل تومور انجام می‌شود و در برخی بیماران، بسته به مرحله بیماری و نظر تیم درمان، شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی نیز به برنامه درمانی اضافه می‌شود. انتخاب روش درمان باید به‌صورت فردی و با نظر متخصص ارتوپدی انکولوژی انجام گیرد.

کوردوما (Chordoma)

کوردوما یکی از نادرترین انواع سرطان استخوان است که از بقایای طناب پشتی جنینی (Notochord) منشا می‌گیرد. این تومور اغلب در قاعده جمجمه یا قسمت انتهایی ستون فقرات، به‌ویژه استخوان خاجی (ساکروم)، ایجاد می‌شود و به دلیل محل قرارگیری، ممکن است مدت‌ها بدون علامت باقی بماند یا با علائم غیر اختصاصی ظاهر شود.

بسته به محل تومور، بیمار ممکن است درد مزمن کمر، درد لگن، اختلال در راه رفتن، بی‌حسی اندام‌ها یا اختلال عملکرد روده و مثانه را تجربه کند. درمان اصلی کوردوما، جراحی با هدف برداشت کامل تومور است، اما به دلیل نزدیکی آن به اعصاب و ساختارهای حیاتی، انجام این جراحی نیازمند تجربه بالا و برنامه‌ریزی دقیق است. در برخی بیماران، پرتودرمانی پیشرفته نیز برای کاهش احتمال عود بیماری توصیه می‌شود.

تومور سلول غول‌آسا (در موارد بدخیم)

تومور سلول غول‌آسا (Giant Cell Tumor) در اغلب موارد خوش‌خیم محسوب می‌شود، اما در درصد کمی از بیماران می‌تواند رفتار تهاجمی پیدا کند یا به نوع بدخیم تبدیل شود. این تومور بیشتر در انتهای استخوان‌های بلند، به‌ویژه اطراف مفصل زانو، ایجاد می‌شود و اغلب افراد جوان بین ۲۰ تا ۴۰ سال را درگیر می‌کند.

بیماران اغلب با درد، تورم و محدودیت حرکت مراجعه می‌کنند و در برخی موارد، اولین علامت بیماری شکستگی استخوان است. درمان بر اساس وسعت ضایعه متفاوت است و می‌تواند شامل تراشیدن تومور، پر کردن حفره استخوان با پیوند یا سیمان استخوانی و در موارد پیشرفته، برداشت کامل استخوان درگیر باشد. در برخی بیماران نیز از داروهای هدفمند برای کنترل رشد تومور استفاده می‌شود که تصمیم‌گیری درباره آن به نظر تیم درمان بستگی دارد.

سرطان استخوان ثانویه (متاستاز استخوان)

برخلاف سرطان‌های اولیه که منشا آن‌ها خود استخوان است، سرطان استخوان ثانویه زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های سرطانی از اندام دیگری به استخوان انتشار پیدا کنند. این نوع درگیری استخوان از سرطان‌های اولیه شایع‌تر است و بیشتر در افراد مبتلا به سرطان‌های پیشرفته مشاهده می‌شود. شناخت تفاوت این دو گروه اهمیت زیادی دارد، زیرا نوع درمان و پیش‌آگهی آن‌ها کاملا متفاوت است.

متاستاز استخوان می‌تواند استخوان‌های لگن، ستون فقرات، دنده‌ها، ران یا بازو را درگیر کند و علاوه بر درد، احتمال شکستگی استخوان یا فشار بر اعصاب را افزایش دهد. تشخیص به‌موقع و درمان چندتخصصی می‌تواند به کنترل علائم، حفظ عملکرد اندام و پیشگیری از عوارض کمک کند.

متاستاز استخوان چیست؟

متاستاز استخوان به انتشار سلول‌های سرطانی از یک عضو دیگر بدن به بافت استخوان گفته می‌شود. این سلول‌ها از طریق جریان خون یا سیستم لنفاوی به استخوان می‌رسند و پس از استقرار، موجب تخریب یا تغییر ساختار طبیعی استخوان می‌شوند. در این شرایط، نام بیماری بر اساس سرطان اولیه تعیین می‌شود؛ برای مثال اگر سرطان پستان به استخوان گسترش یابد، همچنان سرطان پستان متاستاتیک محسوب می‌شود، نه سرطان اولیه استخوان.

علائم متاستاز استخوان ممکن است شامل درد مداوم، شکستگی بدون ضربه شدید، ضعف اندام، بی‌حسی یا افزایش کلسیم خون باشد. هر یک از این علائم نیازمند بررسی فوری توسط پزشک است تا علت آن مشخص و درمان مناسب آغاز شود.

کدام سرطان‌ها بیشتر به استخوان منتشر می‌شوند؟

برخی سرطان‌ها تمایل بیشتری به انتشار به استخوان دارند و شناخت این موضوع در پیگیری بیماران اهمیت زیادی دارد. شایع‌ترین سرطان‌هایی که می‌توانند متاستاز استخوان ایجاد کنند عبارت‌اند از:

• سرطان پستان
• سرطان پروستات
• سرطان ریه
• سرطان کلیه
• سرطان تیروئید

در بیماران مبتلا به این سرطان‌ها، بروز درد جدید استخوان، محدودیت حرکت یا شکستگی غیرمنتظره باید جدی گرفته شود و با تصویربرداری و بررسی‌های تخصصی ارزیابی شود. البته وجود درد استخوان به‌تنهایی به معنای متاستاز نیست و تشخیص قطعی تنها پس از معاینه و انجام آزمایش‌های لازم امکان‌پذیر است.

تفاوت سرطان استخوان اولیه و متاستاز استخوان

اگرچه هر دو بیماری باعث درگیری استخوان می‌شوند، اما از نظر منشا، رفتار بیولوژیک و درمان تفاوت‌های اساسی دارند. سرطان اولیه از سلول‌های استخوانی آغاز می‌شود، در حالی که متاستاز نتیجه انتشار سرطان از عضو دیگری است. به همین دلیل، درمان متاستاز استخوان اغلب علاوه بر کنترل ضایعات استخوانی، بر درمان سرطان اولیه نیز متمرکز است.

برای مثال، بیمار مبتلا به استئوسارکوم ممکن است با جراحی و شیمی‌درمانی اختصاصی درمان شود، اما در فردی که سرطان پروستات به استخوان گسترش یافته است، درمان‌های هورمونی، داروهای هدفمند یا پرتودرمانی نیز بخش مهمی از برنامه درمانی را تشکیل می‌دهند. تشخیص صحیح این تفاوت‌ها، مسیر درمان را مشخص کرده و به انتخاب مناسب‌ترین رویکرد درمانی کمک می‌کند.

شایع‌ترین انواع سرطان استخوان بر اساس سن

اگرچه سرطان استخوان در هر سنی ممکن است رخ دهد، اما احتمال بروز هر نوع از این بیماری در گروه‌های سنی مختلف یکسان نیست. سن بیمار یکی از عوامل مهمی است که پزشک هنگام بررسی علائم، تصاویر رادیولوژی و نتایج آسیب‌شناسی به آن توجه می‌کند. آگاهی از این الگوها می‌تواند در تشخیص سریع‌تر و انتخاب مسیر مناسب درمان نقش موثری داشته باشد.

البته باید توجه داشت که هیچ‌یک از انواع سرطان استخوان محدود به یک سن خاص نیستند و ممکن است در شرایطی خارج از الگوی معمول نیز مشاهده شوند. بنابراین تشخیص نهایی تنها بر اساس علائم، تصویربرداری و نمونه‌برداری امکان‌پذیر است.

کودکان

در کودکان و نوجوانان، استئوسارکوم و سارکوم یوئینگ شایع‌ترین سرطان‌های اولیه استخوان هستند. استئوسارکوم اغلب در دوران جهش رشد و بیشتر در استخوان‌های بلند اطراف زانو ایجاد می‌شود، در حالی که سارکوم یوئینگ علاوه بر استخوان‌های بلند، لگن و دنده‌ها را نیز درگیر می‌کند. درد استخوانی که با استراحت بهبود پیدا نمی‌کند یا شب‌ها شدت بیشتری دارد، از علائمی است که نیاز به بررسی تخصصی دارد.

به عنوان یک مثال بالینی، نوجوانی که چند هفته از درد زانو شکایت دارد و این درد با مصرف داروهای معمول برطرف نمی‌شود، ممکن است پس از انجام MRI و بیوپسی به استئوسارکوم مبتلا تشخیص داده شود. به همین دلیل، ادامه یافتن درد استخوان در کودکان و نوجوانان نباید صرفا به فعالیت ورزشی یا ضربه نسبت داده شود.

بزرگسالان

در بزرگسالان، کندروسارکوم یکی از شایع‌ترین سرطان‌های اولیه استخوان محسوب می‌شود و بیشتر در استخوان‌های لگن، شانه و ران دیده می‌شود. علاوه بر آن، متاستاز استخوان نیز در این گروه سنی شیوع بیشتری دارد، زیرا احتمال ابتلا به سرطان‌های پستان، ریه، پروستات و کلیه با افزایش سن بیشتر می‌شود.

برای نمونه، فردی ۵۵ ساله که با درد مداوم لگن مراجعه می‌کند، ممکن است در بررسی‌ها به کندروسارکوم مبتلا باشد یا مشخص شود که درد ناشی از انتشار سرطان دیگری به استخوان است. این تفاوت تنها با انجام بررسی‌های تخصصی مشخص می‌شود و بر انتخاب روش درمان تاثیر مستقیم دارد.

سالمندان

در سالمندان، درگیری استخوان بیشتر ناشی از متاستاز استخوان است تا سرطان اولیه استخوان. همچنین میلوم متعدد که نوعی سرطان مغز استخوان است، می‌تواند موجب تخریب استخوان، درد شدید و شکستگی‌های پاتولوژیک شود. اگرچه میلوم متعدد از نظر علمی در گروه سرطان‌های اولیه استخوان قرار نمی‌گیرد، اما به دلیل تاثیر مستقیم بر استخوان‌ها، در افتراق بیماری‌های استخوانی اهمیت زیادی دارد.

بروز دردهای مداوم ستون فقرات، لگن یا دنده‌ها در سالمندان، به‌ویژه اگر بدون سابقه ضربه باشد، نیازمند بررسی دقیق است. تشخیص زودهنگام می‌تواند از بروز عوارضی مانند شکستگی یا فشار بر نخاع پیشگیری کند و امکان آغاز درمان مناسب را فراهم سازد.

علائم انواع سرطان استخوان

علائم سرطان استخوان بسته به نوع تومور، محل درگیری و مرحله بیماری متفاوت است، اما برخی نشانه‌ها در بیشتر بیماران مشترک هستند. بسیاری از این علائم ممکن است در بیماری‌های غیرسرطانی نیز دیده شوند؛ بنابراین وجود آن‌ها به‌تنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست و باید توسط پزشک ارزیابی شوند.

در صورتی که درد استخوان یا تورم برای چند هفته ادامه پیدا کند، شدت آن به‌تدریج افزایش یابد یا با علائم دیگری همراه شود، مراجعه به متخصص ارتوپدی یا انکولوژی توصیه می‌شود. تشخیص زودهنگام می‌تواند روند درمان را هدفمندتر کند.

شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• درد مداوم استخوان: اغلب اولین علامت بیماری است و ممکن است در شب یا هنگام استراحت نیز ادامه داشته باشد.
• تورم و التهاب موضعی: با رشد تومور، اطراف استخوان درگیر متورم یا حساس می‌شود.
• وجود توده استخوانی: در برخی بیماران، توده قابل لمس در نزدیکی استخوان دیده می‌شود.
• محدودیت حرکت مفصل: اگر تومور در نزدیکی مفصل قرار داشته باشد، حرکت اندام کاهش می‌یابد.
• شکستگی پاتولوژیک: استخوان ضعیف‌شده ممکن است با ضربه خفیف یا حتی بدون ضربه دچار شکستگی شود.
• کاهش وزن ناخواسته: در برخی بیماران، به‌ویژه در مراحل پیشرفته‌تر، کاهش وزن مشاهده می‌شود.
• تب با علت نامشخص: به‌خصوص در برخی انواع مانند سارکوم یوئینگ ممکن است دیده شود.
• خستگی و ضعف عمومی: این علامت می‌تواند ناشی از خود بیماری یا پاسخ بدن به آن باشد.

عوامل خطر ابتلا

در بیشتر بیماران، علت دقیق ایجاد سرطان استخوان مشخص نیست، اما تحقیقات نشان داده‌اند که برخی عوامل می‌توانند احتمال بروز این بیماری را افزایش دهند. وجود این عوامل به معنای ابتلای قطعی نیست و بسیاری از افراد مبتلا هیچ عامل خطر شناخته‌شده‌ای ندارند. پزشک هنگام بررسی سابقه بیمار، علاوه بر علائم بالینی، به این عوامل نیز توجه می‌کند تا در صورت نیاز بررسی‌های تکمیلی انجام شود. مهم‌ترین عوامل خطر عبارت‌اند از:

• سابقه پرتودرمانی در ناحیه استخوان
• ابتلا به بیماری پاژه استخوان
• برخی بیماری‌های ژنتیکی ارثی
• سندرم لی-فرامنی (Li-Fraumeni)
• سابقه رتینوبلاستوما ارثی
• برخی جهش‌های ژنتیکی مرتبط با رشد سلول‌های استخوانی

انواع سرطان استخوان چگونه تشخیص داده می‌شوند؟

تشخیص سرطان استخوان تنها بر اساس درد یا تصویربرداری امکان‌پذیر نیست و اغلب مجموعه‌ای از معاینه بالینی، روش‌های تصویربرداری و نمونه‌برداری برای رسیدن به تشخیص قطعی مورد استفاده قرار می‌گیرد. هر مرحله اطلاعات متفاوتی درباره محل، اندازه، وسعت و نوع تومور در اختیار پزشک قرار می‌دهد. در مراکز تخصصی، روند تشخیص توسط تیمی متشکل از متخصص ارتوپدی انکولوژی، رادیولوژیست، پاتولوژیست و انکولوژیست انجام می‌شود تا بهترین برنامه درمانی برای بیمار طراحی شود.

معاینه پزشک

فرآیند تشخیص با گرفتن شرح حال دقیق و معاینه فیزیکی آغاز می‌شود. پزشک محل درد، وجود تورم، توده، محدودیت حرکت و وضعیت اعصاب و عروق اندام را بررسی می‌کند. همچنین سابقه بیماری‌های زمینه‌ای، سرطان‌های قبلی یا سابقه خانوادگی نیز ارزیابی می‌شود. معاینه به‌تنهایی تشخیص را قطعی نمی‌کند، اما نقش مهمی در انتخاب آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های بعدی دارد.

عکس ساده (X-ray)

رادیوگرافی ساده اغلب نخستین روش تصویربرداری است که تغییرات ساختار استخوان را نشان می‌دهد. برخی الگوهای تخریب استخوان یا تشکیل استخوان جدید می‌توانند احتمال وجود تومور را مطرح کنند. اگر یافته‌های رادیوگرافی مشکوک باشند، پزشک برای بررسی دقیق‌تر از روش‌های پیشرفته‌تر استفاده خواهد کرد.

سی‌تی‌اسکن (CT Scan)

سی‌تی‌اسکن تصاویر مقطعی دقیقی از استخوان ایجاد می‌کند و برای بررسی میزان تخریب استخوان، برنامه‌ریزی جراحی و ارزیابی انتشار احتمالی بیماری کاربرد دارد. همچنین در برخی موارد، هدایت سوزن نمونه‌برداری نیز با کمک سی‌تی‌اسکن انجام می‌شود تا نمونه دقیق‌تری از تومور تهیه شود.

MRI

MRI استخوان بهترین روش برای بررسی میزان گسترش تومور در مغز استخوان، عضلات، رباط‌ها و عروق اطراف است. این روش به جراح کمک می‌کند تا وسعت واقعی تومور را پیش از عمل مشخص کند. در بسیاری از بیماران مبتلا به استئوسارکوم یا سارکوم یوئینگ، MRI بخش ضروری برنامه تشخیصی محسوب می‌شود.

PET Scan

PET Scan فعالیت متابولیک سلول‌های سرطانی را ارزیابی می‌کند و می‌تواند در بررسی انتشار بیماری به سایر قسمت‌های بدن یا ارزیابی پاسخ به درمان مفید باشد. البته انجام این روش برای همه بیماران ضروری نیست و بر اساس نوع سرطان و نظر پزشک درخواست می‌شود.

اسکن استخوان

اسکن استخوان برای بررسی درگیری سایر استخوان‌ها و تشخیص ضایعات متعدد کاربرد دارد. این روش به‌ویژه در بیماران مشکوک به متاستاز استخوان یا برخی تومورهای بدخیم اهمیت دارد. نتایج اسکن استخوان همواره باید در کنار سایر یافته‌های تصویربرداری و آزمایشگاهی تفسیر شوند.

نمونه‌برداری (Biopsy)

نمونه‌برداری مهم‌ترین مرحله در تشخیص قطعی انواع سرطان استخوان است. در این روش، بخشی از بافت تومور برداشته شده و زیر میکروسکوپ توسط آسیب‌شناس بررسی می‌شود تا نوع دقیق سرطان مشخص شود. از آنجا که مسیر نمونه‌برداری می‌تواند بر جراحی نهایی تاثیر بگذارد، توصیه می‌شود بیوپسی در همان مرکزی انجام شود که قرار است درمان تخصصی بیمار در آن انجام گیرد.

روش درمان انواع سرطان استخوان

درمان انواع سرطان استخوان برای همه بیماران یکسان نیست و بر اساس نوع تومور، محل درگیری، اندازه ضایعه، مرحله بیماری، سن بیمار و وضعیت عمومی سلامت تعیین می‌شود. امروزه درمان این بیماران اغلب توسط یک تیم چندتخصصی شامل متخصص ارتوپدی انکولوژی، انکولوژیست، رادیوانکولوژیست، رادیولوژیست و آسیب‌شناس برنامه‌ریزی می‌شود تا مناسب‌ترین روش درمان انتخاب شود.

در سال‌های اخیر، پیشرفت در تکنیک‌های جراحی، تصویربرداری و درمان‌های دارویی باعث شده است که در بسیاری از بیماران امکان حفظ اندام و کنترل بهتر بیماری فراهم شود. با این حال، انتخاب روش درمان باید کاملاً فردی باشد و پس از بررسی نتایج تصویربرداری، نمونه‌برداری و شرایط بالینی بیمار انجام شود.

جراحی

جراحی مهم‌ترین روش درمان بسیاری از سرطان‌های اولیه استخوان، به‌ویژه استئوسارکوم و کندروسارکوم، محسوب می‌شود. هدف از جراحی، خارج کردن کامل تومور همراه با حاشیه‌ای از بافت سالم است تا احتمال باقی ماندن سلول‌های سرطانی کاهش یابد. نوع جراحی به محل تومور، اندازه آن و میزان درگیری بافت‌های اطراف بستگی دارد.

برای مثال، اگر تومور در انتهای استخوان ران ایجاد شده باشد و به اعصاب یا عروق اصلی گسترش نیافته باشد، جراح می‌تواند تنها بخش درگیر استخوان را خارج کرده و آن را با پروتز جایگزین کند. در مقابل، در برخی موارد پیشرفته که تومور ساختارهای حیاتی را درگیر کرده است، ممکن است به جراحی وسیع‌تری نیاز باشد.

جراحی حفظ اندام

در گذشته، قطع عضو یکی از درمان‌های رایج سرطان استخوان بود، اما امروزه با پیشرفت روش‌های جراحی، در بسیاری از بیماران می‌توان اندام را حفظ کرد. در این روش، تنها قسمت درگیر استخوان و بافت‌های آلوده برداشته می‌شود و عملکرد اندام تا حد امکان حفظ خواهد شد.

موفقیت جراحی حفظ اندام به عواملی مانند اندازه تومور، محل آن، پاسخ به شیمی‌درمانی و میزان درگیری عروق و اعصاب بستگی دارد. انجام این نوع جراحی نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و تجربه کافی تیم درمان است تا علاوه بر خارج کردن کامل تومور، عملکرد اندام نیز حفظ شود.

تعویض استخوان با پروتز

پس از خارج کردن بخش درگیر استخوان، در بسیاری از بیماران از پروتزهای اختصاصی یا پیوند استخوان برای بازسازی اندام استفاده می‌شود. این پروتزها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که بتوانند بخشی از عملکرد طبیعی استخوان و مفصل را بازگردانند و امکان انجام فعالیت‌های روزمره را فراهم کنند.

نوع پروتز با توجه به سن بیمار، محل تومور، میزان استخوان برداشته‌شده و شرایط جسمانی انتخاب می‌شود. پس از جراحی نیز فیزیوتراپی و برنامه‌های توان‌بخشی نقش مهمی در بازیابی حرکت مفصل و افزایش قدرت عضلات دارند.

شیمی‌درمانی

شیمی‌درمانی یکی از درمان‌های اصلی در برخی از انواع سرطان استخوان مانند استئوسارکوم و سارکوم یوئینگ است. این روش ممکن است قبل از جراحی برای کوچک شدن تومور یا پس از جراحی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی باقی‌مانده انجام شود.

نوع دارو، تعداد جلسات و مدت درمان در هر بیمار متفاوت است و بر اساس نوع تومور و پاسخ بدن به درمان تعیین می‌شود. در طول شیمی‌درمانی، بیمار باید به‌طور منظم تحت بررسی آزمایشگاهی و ارزیابی بالینی قرار گیرد تا در صورت بروز عوارض احتمالی، اقدامات لازم انجام شود.

پرتودرمانی

پرتودرمانی با استفاده از اشعه‌های پرانرژی به از بین بردن سلول‌های سرطانی کمک می‌کند. این روش در برخی تومورها مانند سارکوم یوئینگ یا در مواردی که امکان جراحی کامل وجود ندارد، نقش مهمی در کنترل بیماری دارد. همچنین در بیماران مبتلا به متاستاز استخوان، پرتودرمانی می‌تواند برای کاهش درد و کنترل ضایعات استخوانی به کار رود.

برنامه پرتودرمانی با استفاده از تصاویر دقیق CT یا MRI طراحی می‌شود تا بیشترین دوز به تومور و کمترین آسیب به بافت‌های سالم اطراف وارد شود. تعداد جلسات درمان برای هر بیمار بر اساس شرایط بالینی و نظر رادیوانکولوژیست تعیین می‌شود.

درمان هدفمند

درمان هدفمند با استفاده از داروهایی انجام می‌شود که مولکول‌ها یا مسیرهای خاص رشد سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهند. این روش برای همه انواع سرطان استخوان کاربرد ندارد، اما در برخی بیماران و برخی تومورهای خاص می‌تواند بخشی از برنامه درمان باشد.

پیش از شروع درمان هدفمند، ممکن است آزمایش‌های مولکولی یا ژنتیکی انجام شود تا مشخص شود آیا بیمار از این نوع درمان سود خواهد برد یا خیر. انتخاب این روش کاملا وابسته به ویژگی‌های تومور و نظر تیم درمان است.

ایمونوتراپی (در برخی بیماران)

ایمونوتراپی با تقویت سیستم ایمنی بدن به شناسایی و مقابله با سلول‌های سرطانی کمک می‌کند. اگرچه این روش هنوز درمان استاندارد برای همه سرطان‌های استخوان نیست، اما در برخی بیماران و در قالب پروتکل‌های درمانی خاص یا مطالعات بالینی ممکن است مورد استفاده قرار گیرد.

پزشک پس از بررسی نوع سرطان، وضعیت عمومی بیمار و نتایج آزمایش‌های تکمیلی تصمیم می‌گیرد که آیا ایمونوتراپی می‌تواند گزینه مناسبی باشد یا خیر. بنابراین، این روش تنها برای گروه مشخصی از بیماران قابل استفاده است.

آیا انواع سرطان استخوان قابل درمان هستند؟

پاسخ به این سوال به عوامل متعددی بستگی دارد و نمی‌توان برای همه بیماران یک پاسخ یکسان ارائه کرد. نوع سرطان، مرحله بیماری، اندازه تومور، محل درگیری، وجود یا عدم وجود متاستاز، سن بیمار، وضعیت عمومی سلامت و میزان پاسخ به درمان، همگی در نتیجه نهایی تاثیرگذار هستند. به همین دلیل، برنامه درمان هر بیمار به‌صورت اختصاصی طراحی می‌شود.

در بسیاری از بیماران، به‌ویژه زمانی که بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود و درمان مناسب در زمان مناسب آغاز شود، امکان کنترل بیماری و انجام درمان‌های موثر وجود دارد. مراجعه زودهنگام به مراکز تخصصی و پیگیری منظم پس از پایان درمان نیز نقش مهمی در ارزیابی پاسخ درمان و شناسایی احتمالی عود بیماری دارد.

میزان بقا در انواع سرطان استخوان

میزان بقا در بیماران مبتلا به سرطان استخوان به عوامل متعددی وابسته است و نمی‌توان یک عدد مشخص را برای همه بیماران بیان کرد. نوع تومور، درجه بدخیمی، اندازه ضایعه، محل ایجاد، سن بیمار، امکان برداشت کامل تومور و پاسخ به درمان از مهم‌ترین عواملی هستند که بر پیش‌آگهی تاثیر می‌گذارند. همچنین، وجود متاستاز در زمان تشخیص یا عود بیماری پس از درمان می‌تواند بر روند درمان اثرگذار باشد. به همین دلیل، پیگیری‌های دوره‌ای پس از پایان درمان، انجام تصویربرداری‌های لازم و مراجعه منظم به پزشک از بخش‌های مهم مراقبت بیماران مبتلا به سرطان استخوان محسوب می‌شود.

سوالات متداول

جمع‌بندی

انواع سرطان استخوان شامل سرطان‌های اولیه مانند استئوسارکوم، سارکوم یوئینگ، کندروسارکوم، فیبروسارکوم و کوردوما و همچنین سرطان‌های ثانویه یا متاستاتیک هستند که هر یک ویژگی‌ها، علائم و روش‌های درمان متفاوتی دارند. تشخیص دقیق نوع تومور با استفاده از معاینه، تصویربرداری و نمونه‌برداری، نخستین و مهم‌ترین گام در انتخاب درمان مناسب است. اگر درد استخوان، تورم، وجود توده یا شکستگی بدون ضربه شدید برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، لازم است این علائم توسط پزشک بررسی شوند. برنامه درمانی هر بیمار باید بر اساس نوع سرطان، مرحله بیماری و شرایط فردی او تنظیم شود و پیگیری منظم پس از درمان نیز بخش مهمی از روند مراقبت به شمار می‌رود.