پارگی رباط صلیبی زانو و روش های درمانی

پارگی رباط صلیبی یکی از آسیب‌ های شایع زانو است که به دلیل آسیب به یکی از دو رباط صلیبی زانو ایجاد می‌شود. این آسیب منجر به اختلال در پایداری و عملکرد طبیعی زانو می‌گردد و در موارد شدید، توانایی فرد در انجام فعالیت ‌های ورزشی یا روزمره را تحت تاثیر قرار می‌دهد. درمان پارگی رباط صلیبی معمولاً شامل روش‌های غیرجراحی مانند فیزیوتراپی و تقویت عضلات اطراف زانو و در موارد شدیدتر، جراحی برای ترمیم یا جایگزینی رباط آسیب ‌دیده می‌باشد. تصمیم گیری در مورد درمان بستگی به شدت آسیب و نیازهای فرد دارد.

رباط صلیبی زانو

رباط های صلیبی در اطراف زانو یکی از اندام هایی هستند که به شدت در معرض آسیب دیدگی قرار دارند. این مورد در آقایان بیشتر دیده شده زیرا در فعالیت هایی مانند فوتبال، بسکتبال، اسکی و … احتمال بروز مشکل بسیار زیاد است.

در موارد زیادی مشاهده شده که فرد پس از آسیب دیدن در ناحیه رباط صلیبی، به دلیل اختلال در مفصل و عدم توانایی در انجام برخی حرکات، مجبور به کنار گذاشتن ورزش شده و همچنین از انجام برخی فعالیت های روزانه نیز باز می‌ماند که بسیار ناراحت کننده و سنگین است. گاهی رباط صلیبی دچار کشیدگی شده که روش های درمانی برای آن وجود دارد اما در مواردی دیگر دچار پارگی های خفیف یا شدید شده که اگر درمان و بهبود کامل امکانپذیر باشد، حتما بهترین پزشک از مناسب ترین درمان استفاده خواهد کرد.

رباط های اصلی در زانو

1. رباط صلیبی قدامی
2. رباط صلیبی خلفی
3. رباط طرفی داخلی
4. رباط طرفی جانبی

علائم پارگی رباط صلیبی چیست؟

• درد شدید: درد شدید و ناگهانی در زانو که در لحظه آسیب احساس می‌شود. این درد در ناحیه جلوی زانو یا اطراف مفصل زانو می‌باشد.
• تورم زانو: تورم فوری در زانو پس از پارگی رباط صلیبی اتفاق می‌افتد. این تورم در چند ساعت اول بعد از آسیب بیشتر می‌شود.
• احساس شلی یا بی‌ثباتی در زانو: بسیاری از افراد پس از پارگی رباط صلیبی احساس می‌کنند که زانویشان ناپایدار است.
• صدای ترکیدن: برخی افراد در هنگام آسیب صدای   ترکیدن را از ناحیه زانو می‌شنوند که نشان‌ دهنده پارگی رباط است.
• محدودیت در حرکت: به دلیل درد و بی‌ثباتی، فرد نمی‌تواند زانوی خود را به طور کامل خم یا صاف کند و از حرکت دادن آن به طور طبیعی محدود می‌شود.
• احساس ضعف در زانو: پس از آسیب، فرد احساس می‌کند که زانویش ضعیف شده و نمی‌تواند به درستی وزن بدن را بر آن نگه دارد.

درجات پارگی رباط صلیبی

گاهی پارگی رباط در ناحیه اتصال رباط به استخوان ران بوده یا در وسط تاندون ایجاد شود. هنگامی که رباط تحت کشیدگی زیاد قرا گرفته، ممکن است قسمتی از استخوان را از این محل جدا کرده و به این شکل، فرد متوجه بروز آسیب شود.

آسیب دیدگی خفیف: : در این نوع پارگی، رباط صلیبی تنها بخشی از ساختار خود را از دست می‌دهد و هنوز قسمتی از آن سالم باقی می‌ماند. این نوع پارگی باعث کاهش عملکرد زانو و ایجاد درد و محدودیت در حرکت می‌شود.

آسیب دیدگی متوسط: در این درجه که شماره 2 نام دارد، رباط صلیبی دچار پارگی شده و با حرت دادن زانو، فرد دچار درد و ضعف شدید خواهد شد.

آسیب دیدگی شدید: در آسیب دیدگی درجه 3، رباط به صورت کامل پاره شده و عوارض بسیار زیادی را به همراه دارد. ناحیه در این حالت دچار خونریزی شده و با درد بسیار شدید و تورم همراه است. فرد پس از پارگی رباط نمی‌تواند در آن لحظه وزن خود را تحمل کند زیرا مفصل زانو بی حرکت می‌شود. در این نوع پارگی، رباط صلیبی به طور کامل پاره می‌شود و دیگر هیچ گونه اتصال طبیعی بین استخوان ‌های ران و ساق پا وجود ندارد. پارگی کامل به شدت پایداری زانو را کاهش می‌دهد و نیاز به درمان جراحی برای ترمیم یا جایگزینی رباط صلیبی آسیب ‌دیده دارد.

توجه داشته باشید با مواجهه با هر گونه از علائم یا هر درجه از آسیب، فورا به بهترین متخصص ارتوپدی مراجعه فرمایید.

چه عواملی سبب پارگی رباط صلیبی می‌شود؟

• پارگی رباط صلیبی به دلیل فشار یا حرکت‌ های ناگهانی و غیرطبیعی به زانو ایجاد می‌شود. در ادامه برخی از دلایل شایع پارگی رباط صلیبی زانو بیان شده است.
• حرکت‌های ناگهانی در ورزش ‌های خاص: ورزش ‌هایی مانند فوتبال، بسکتبال، اسکی که در آن ‌ها تغییر جهت ‌های سریع، جهش ‌های بلند یا برخوردهای شدید وجود دارد، بیشتر احتمال پارگی رباط صلیبی را افزایش می‌دهند.
• چرخش یا پیچش غیرطبیعی زانو: هنگامی که فرد زانو را به طور غیرطبیعی می‌چرخاند یا می‌پیچاند، به رباط صلیبی آسیب وارد می‌کند.
• ضربه مستقیم به زانو: برخورد یا ضربه مستقیم به زانو، به خصوص زمانی که زانو در حالت ثابت قرار دارد، باعث پارگی رباط صلیبی می‌شود.
• فرود ناگهانی پس از پرش: در هنگام پرش و فرود بر روی زانو، فشار زیاد بر روی رباط صلیبی منجر به پارگی می‌شود، به ویژه اگر فرود به درستی صورت نگیرد.

درمان پارگی رباط صلیبی زانو

انتخاب روش درمان به عواملی از جمله میزان آسیب دیدگی، تشخیص پزشک،سن بیمار، شغل وی، آسیب نواحی دیگر در اثر این موضوع و … بستگی دارد.

در حقیقت موثرترین درمان برای بهبود این عضو در بدن استفاده از روش جراحی می‌باشد زیرا فرد در این صورت می‌تواند فعالیت های روزمره یا برخی از ورزش ها را که موجب فشار نشود انجام دهد. در مواردی که استخوان از قسمتی دیگر جدا شده باشد، پزشک حتما از جراحی برای درمان استفاده می‌کند. درمان برای این نوع آسیب دیدگی ها بسیار اهمیت داشته زیرا به مرور سایر مفاصل نیز تحت تاثیر این مشکل قرار می‌گیرند. جراحی حدود میانگین 90 در صد، موفقیت آمیز خواهد بود که این نیازمند زمانی حدودا یک ساله می‌باشد تا بهترین نتیجه ممکن حاصل شود.

درمان غیر جراحی برای رباط صلیبی

در درجه اول باید گفت روش های درمانی غیر جراحی  موجب درمان کامل این پارگی رباط صلیبی نمی‌شود اما برای کاهش درد یا تورم می‌تواند در برخی موارد موثر واقع شود. در ادامه به چند مورد اشاره خواهیم داشت:

• تا حد ممکن باید استراحت مطلق داشته باشید.
• برای کاهش درد یا تب ناشی از این درد و آسیب، از داروی استامینوفن یا سایر داروهای تجویزی استفاده نمایید.
• برای راه رفتن از عصا استفاده شود.
• در صورت صلاحدید پزشک ارتوپد، می‌توان از ورزش هایی سبک برای برطرف سازی مشکلات مفصل و تثبیت زانو و انقباضات پس از درمان بهره برد.

درمان خانگی پارگی رباط صلیبی

درمان خانگی پارگی رباط صلیبی به عنوان یک روش موقتی برای کاهش درد و تورم مفید می‌باشد، اما به هیچ ‌وجه جایگزین درمان تخصصی نمی‌شود و در نهایت برای درمان کامل و بازگشت به فعالیت ‌های معمولی، باید به پزشک متخصص مراجعه کرد. برخی از روش ‌های درمان خانگی شامل موارد زیر هستند.

• استراحت: پس از آسیب، زانو باید استراحت کند و از هرگونه فعالیتی که باعث تشدید آسیب می‌شود، خودداری گردد.
• کمپرس یخ: گذاشتن یخ روی زانو به مدت 15 تا 20 دقیقه چند بار در روز به کاهش تورم و درد کمک می‌کند.
• بالا نگه داشتن زانو: در زمان استراحت، زانو را بالا نگه دارید تا تورم کاهش یابد. این کار را می‌توان با قرار دادن بالش زیر پا انجام داد.
• مسکن‌های بدون نسخه: داروهای ضد التهابی مانند ایبوپروفن  به کاهش درد و التهاب کمک می‌کنند.

بازپروری بعد از درمان پارگی رباط

پارگی یا کشیدگی رباط صلیبی، با هر روشی اعم از جراحی و غیرجراحی درمان شود، نیاز به اقداماتی برای بازپروری دارد که توسط فیزیوتراپ انجام می‌شود. هدف از انجام این کار، تقویت مفصل زانو و تثبیت آن می‌باشد.

هزینه عمل رباط صلیبی چقدر است؟

جراحی رباط صلیبی یکی از عمل هایی است که ساده نبوده و مستلزم تجهیزات زیادی است. وسایل مورد نیاز برای عمل، مدت روز های بستری در بیمارستان،میزان آسیب دیدگی فرد،  دستمزد جراح، داروهای بیهوشی و سایر موارد دارویی، همچنین سایر خدمات… سبب شده تا نتوان قیمت قطعی برای این جراحی در نظر گرفت. به طور میانگین افرادی که تحت عمل پارگی رباط صلیبی قرار می‌گیرند، 2 روز در بیمارستان پس از عمل، بستری خواهند بود. بیمه درمانی هزینه هایی از جراحی را متقبل می‌شود.

دوران نقاهت بعد از درمان

دوران نقاهت پس از درمان پارگی رباط صلیبی چندین ماه طول می‌کشد و شامل فازهایی از بازتوانی و تقویت است. بعد از جراحی یا درمان غیرجراحی، بیمار نیاز به استراحت کامل دارد و سپس فیزیوتراپی برای تقویت عضلات اطراف زانو و بهبود دامنه حرکتی شروع می‌شود. در ماه‌های اولیه، بیمار باید از انجام فعالیت ‌های سنگین و ورزش‌ هایی که فشار زیادی به زانو وارد می‌آورد، خودداری کند. به مرور، با پیشرفت توانبخشی، فرد قادر خواهد بود فعالیت ‌های روزمره خود را از سر بگیرد و به تدریج به ورزش‌ های سبک‌  بازگردد. در این دوران، رعایت دستورات پزشک و فیزیوتراپیست برای بهبود سریع  و جلوگیری از بروز عوارض ضروری است. دوره نقاهت کامل بین 6 ماه تا یک سال طول می‌کشد تا بیمار بتواند به طور کامل به سطح عملکرد قبلی خود بازگردد.

چه افرادی بیشتر در معرض پارگی رباط صلیبی هستند؟

• ورزشکاران: ورزش‌ هایی که شامل حرکات جهشی، تغییر جهت ‌های سریع، چرخش ‌های شدید و برخوردهای فیزیکی هستند، مانند فوتبال، بسکتبال، اسکی، و فوتبال آمریکایی، خطر پارگی رباط صلیبی را افزایش می‌دهند. ورزشکارانی که در این رشته‌ها فعالیت دارند بیشتر از سایرین در معرض آسیب‌ های رباط صلیبی قرار می‌گیرند.
• افرادی که سابقه آسیب ‌های زانو دارند: کسانی که قبلاً آسیب‌ های زانو را تجربه کرده‌اند، بیشتر در معرض پارگی رباط صلیبی می‌باشند. آسیب‌ های قبلی موجب ضعف در ساختار زانو و افزایش خطر آسیب ‌های بعدی می‌شوند.

سخن پایانی

پارگی رباط صلیبی یکی از آسیب ‌های جدی زانو است که نیاز به توجه و درمان دقیق دارد. اگرچه پیشگیری از آسیب ‌ها در فعالیت‌ های ورزشی امکان‌پذیر است، اما تشخیص به موقع و درمان مناسب در بازگشت فرد به فعالیت ‌های روزمره و ورزشی کمک می‎کند. از این رو، آگاهی از علائم، رعایت تکنیک ‌های صحیح ورزشی و مراجعه به پزشک در صورت بروز آسیب از اهمیت زیادی برخوردار است. با پیگیری درمان‌ های تخصصی و توانبخشی مناسب، اکثر افراد عملکرد طبیعی زانو خود به دست می‌آورند و از آسیب ‌های آینده جلوگیری خواهند کرد.

دکتر مسعود میرکاظمی

متخصص ارتوپدی و تورماتولوژی و آسیب های ورزشی
فلوشیپ جراحی تومورهای استخوانی و عضلانی
عضو انجمن بین الملی حفظ اندام امریکا و اروپا ( ISOLS )
عضو انجمن جراحان ارتوپدی ایران ( IOA )
استاد یار دانشگاه