مشکل خشکی زانو در خانم ها و آقایان

خشکی زانو یکی از مشکلات شایعی است که حرکت طبیعی مفصل را محدود می‌کند. این عارضه ممکن است به دلایل مختلفی از جمله آرتروز، آسیب‌های زانو، کمبود فعالیت فیزیکی یا التهاب مفصلی ایجاد خواهد شد. در بسیاری از موارد، خشکی زانو با علائمی مانند سفتی، درد و کاهش دامنه حرکتی همراه است که انجام فعالیت‌های روزمره را دشوار می‌کند. خوشبختانه، روش‌های متعددی برای کاهش خشکی زانو و بهبود عملکرد مفصل وجود دارد که در ادامه بیشتر توضیح خواهیم داد.

خشکی زانو چیست؟

خشکی زانو وضعیتی است که در آن دامنه حرکتی مفصل زانو کاهش می‌یابد و فرد در خم و راست کردن زانو با محدودیت مواجه می‌شود. این مشکل باعث کاهش انعطاف ‌پذیری زانو، احساس سفتی و دشواری در حرکت دادن مفصل می‌شود. شدت خشکی زانو از یک ناراحتی جزئی تا محدودیت شدید در حرکت متغیر می‌باشد و در صورت عدم رسیدگی، بر زندگی و فعالیت‌های روزمره تاثیر می‌گذارد.

علائم خشکی زانو

•  سفتی در مفصل زانو: فرد احساس می‌کند که زانو به‌سختی خم یا صاف می‌شود. این سفتی پس از استراحت طولانی ‌مدت یا عدم حرکت زانو بیشتر احساس می‌شود.
• درد و ناراحتی:  هنگام حرکت دادن زانو، فرد درد یا ناراحتی تجربه می‌کند. این درد به ‌ویژه در زمان انجام فعالیت‌ های خاص مانند بالا و پایین رفتن از پله ‌ها یا خم شدن زانو محسوس می‌باشد.
•  تورم: یکی از نشانه‌ های خشکی زانو، تورم مفصل است که به‌دلیل التهاب یا تجمع مایع در مفصل می‌باشد. تورم باعث محدودیت بیشتر در حرکت و احساس سنگینی در زانو می‌شود.
• صدای کلیک یا خش ‌خش: در بعضی موارد، هنگام حرکت دادن زانو، صدای جیرجیر، کلیک یا خش‌خش شنیده می‌شود که نشان‌ دهنده وجود اختلالات در مفصل یا غضروف است.
• احساس بی‌ثباتی: فرد احساس می‌کند که زانو به درستی از بدن پشتیبانی نمی‌کند یا نمی‌تواند وزن بدن را به درستی تحمل کند. این احساس بی‌ثباتی خطر زمین خوردن را افزایش می‌دهد.

دلایل خشکی زانو

خشکی زانو به دلایل مختلفی ایجاد می‌شود که برخی از آن ‌ها به آسیب‌ ها، بیماری ‌ها یا فرایندهای طبیعی مرتبط با پیری مربوط می‌شوند. در زیر به برخی از مهم ‌ترین دلایل خشکی زانو اشاره می‌کنیم.

• آرتروز زانو یکی از شایع ‌ترین دلایل خشکی زانو است. در این بیماری، غضروف‌ های مفصل زانو به مرور زمان فرسوده می‌شوند، که باعث اصطکاک بیشتر استخوان ‌ها به هم و در نتیجه التهاب، درد و سفتی می‌شود.
• ·تاندونیت زانو زمانی اتفاق می‌افتد که تاندون ‌های اطراف زانو دچار التهاب شوند، که باعث درد و خشکی در حرکت دادن زانو می‌شود. این التهاب به ‌دلیل استفاده بیش از حد از زانو، ورزش‌ های سنگین یا آسیب ‌های مکرر به تاندون ‌ها رخ می‌دهد.
• آسیب به منیسک زانو باعث محدودیت در حرکت زانو و خشکی آن می‌شود. پارگی یا آسیب به منیسک به دلیل فشار ناگهانی یا پیچ خوردن زانو در هنگام ورزش یا فعالیت‌ های دیگر رخ می‌دهد.
• آسیب به رباط‌ها مانند پارگی رباط صلیبی قدامی یا پارگی رباط جانبی باعث درد و خشکی زانو می‌شود. این نوع آسیب در ورزش‌ هایی که نیاز به تغییرات سریع و چرخش‌ های ناگهانی دارند مانند فوتبال یا بسکتبال  رخ می‌دهد.
• بورس‌ ها کیسه‌ های پر از مایعی هستند که مفاصل را روان می‌کنند. التهاب در این کیسه ‌ها به نام بورسیت زانو باعث درد و خشکی مفصل زانو می‌شود. بورسیت ناشی از فشار یا اصطکاک زیاد به زانو است.
• نقرس یک بیماری التهابی است که به دلیل تجمع اسید اوریک در مفاصل ایجاد می‌شود و مفصل زانو را تحت تأثیر قرار می‌دهد. همچنین بیماری ‌هایی مانند لوپوس و آرتریت روماتوئید نیز باعث التهاب و خشکی مفصل زانو می‌شوند.
• با افزایش سن، غضروف مفصل زانو به تدریج دچار ساییدگی می‌شود. این فرآیند طبیعی به کاهش انعطاف‌پذیری زانو و ایجاد خشکی منجر می‌شود.
• افراد با اضافه وزن، فشار بیشتری به مفصل زانو وارد می‌کنند که به ساییدگی زانو و خشکی مفصل منجر می‌شود. این فشار اضافی باعث تحریک و التهاب در اطراف زانو می‌شود.
• برخی افراد به‌ طور ژنتیکی مستعد ابتلا به مشکلات مفصلی مانند آرتروز یا بیماری ‌های التهابی مفاصل هستند که باعث خشکی زانو می‌شود.
• افرادی که مدت زیادی از بدن خود استفاده نمی‌کنند یا در حالت استراحت طولانی‌مدت قرار دارند، مخصوصا پس از جراحی، دچار خشکی زانو می‌شوند، زیرا عدم حرکت و عدم تقویت عضلات اطراف زانو انعطاف‌پذیری مفصل را کاهش می‌دهد.

راه های تشخیص خشکی زانو

تشخیص خشکی زانو با استفاده از معاینه بالینی توسط پزشک آغاز می‌شود که شامل بررسی دامنه حرکتی زانو و ارزیابی وضعیت مفصل است. پزشک از بیمار می‌خواهد تا زانو را خم کرده یا صاف کند تا میزان سفتی و درد را ارزیابی کند. علاوه بر این، برای تشخیص دقیق‌ تر آزمایشاتی مانند تصویربرداری با اشعه ایکس برای بررسی آسیب ‌های ساختاری،  MRI  برای بررسی مشکلات غضروف و مینیسک، و آزمایش خون برای شناسایی علائم التهاب یا بیماری ‌های التهابی مانند آرتریت روماتوئید انجام می‌شود. این ارزیابی‌ ها به پزشک کمک می‌کنند تا علت خشکی زانو را شناسایی کرده و درمان مناسب را تجویز کنند.

پیشگیری از خشکی زانو امکان پذیر است؟

پیشگیری از خشکی زانو تا حد زیادی به مراقبت از مفصل زانو، حفظ تناسب اندام  و انجام فعالیت ‌های ورزشی مناسب بستگی دارد. یکی از راه‌ های اصلی پیشگیری از خشکی زانو، تقویت عضلات اطراف مفصل زانو است که به ثبات بیشتر و کاهش فشار بر مفصل کمک می‌کند. تمرینات مقاومتی و حرکات کششی به بهبود انعطاف‌پذیری و دامنه حرکتی مفصل زانو کمک می‌کنند. همچنین، حفظ وزن سالم و جلوگیری از اضافه وزن فشار اضافی بر روی زانو را کاهش داده و از ساییدگی غضروف‌ ها جلوگیری می‌کند.

پرهیز از فعالیت‌های پرخطری که به زانو فشار زیادی وارد می‌کنند، مانند ورزش‌ های پر برخورد و حرکات ناگهانی، به پیشگیری از آسیب ‌ها و مشکلات مفصلی کمک می‌کند. همچنین، در صورت بروز هرگونه درد یا ناراحتی در زانو، مشاوره با پزشک و پیگیری درمان‌ های مناسب از تشدید مشکلات و ایجاد خشکی مفصل جلوگیری می‌کند.

بیشتر بخوانید: خشکی زانو بعد از عمل تعویض مفصل زانو

درمانی برای خشکی زانو وجود دارد؟

درمان ‌هایی برای خشکی زانو وجود دارند که بسته به علت اصلی مشکل و شدت آن متفاوت می‌باشند. درمان‌ ها شامل گزینه ‌های غیرجراحی و جراحی هستند.

• فیزیوتراپی به تقویت عضلات اطراف زانو، افزایش انعطاف ‌پذیری و افزایش دامنه حرکتی مفصل زانو کمک می‌کند. تمرینات کششی و تقویتی برای حفظ قدرت عضلات و کاهش سفتی مفصل بسیار مفید هستند.
• داروهای ضد التهاب مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن به کاهش درد و التهاب در مفصل زانو کمک می‌کنند. این داروها به ‌صورت خوراکی یا موضعی مصرف می‌شوند.
• استفاده از کمپرس یخ به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بر روی زانو به کاهش تورم و درد کمک می‌کند. این روش به ‌ویژه در دوره‌ های حاد که زانو دچار التهاب است مفید است.
• تزریق کورتیکواستروئید برای کاهش التهاب و تسکین درد در زانو استفاده می‌شود. این درمان به‌ ویژه در موارد آرتروز یا بیماری ‌های التهابی مفاصل مفید است.
• استفاده از زانو بندها یا بریس‌ ها برای پشتیبانی بیشتر از مفصل زانو و کاهش فشار بر آن مفید است. این وسایل به‌ ویژه در هنگام فعالیت ‌های فیزیکی کمک ‌کننده هستند.
• اگر درمان‌های غیر جراحی موثر واقع نشوند یا خشکی زانو به حدی شدید باشد که بر کیفیت زندگی فرد تاثیر بگذارد، جراحی ضروری است.
• در مواردی که آسیب به غضروف ‌ها یا مینیسک ‌ها باعث خشکی زانو شده است، آرتروسکوپی یک روش جراحی کم ‌تهاجمی است که از طریق برش ‌های کوچک دوربین و ابزار جراحی وارد مفصل می‌شود تا آسیب ‌ها ترمیم یا بافت‌ های آسیب ‌دیده برداشته شوند.
• در موارد شدید آرتروز یا آسیب به غضروف‌ ها که به درمان‌ های دیگر پاسخ نداده است، نیاز به تعویض مفصل زانو می‌باشد. در این جراحی، مفصل آسیب ‌دیده برداشته و با یک مفصل مصنوعی جایگزین می‌شود.

دکتر مسعود میرکاظمی

متخصص ارتوپدی و تورماتولوژی و آسیب های ورزشی
فلوشیپ جراحی تومورهای استخوانی و عضلانی
عضو انجمن بین الملی حفظ اندام امریکا و اروپا ( ISOLS )
عضو انجمن جراحان ارتوپدی ایران ( IOA )
استاد یار دانشگاه