سندروم پیریفورمیس نوعی از بیماری است که در آن عضله پیریفورمیس تحت فشار قرار میگیرد و علایمی شبیه سیاتیک به وجود می آید. محل این عضله در نزدیکی مفصل لگن بوده که سبب میشود اغلب افراد درد آن را با درد سیاتیک اشتباه گرفته و از درمان این سندروم غافل شوند یا به طور اشتباه عصب سیاتیک خود را تحت فشار قرار دهند و از این جهت عوارض ناخوشایندی برای خود رقم بزنند. در ادامه مطالبی جامع در ارتباط با این سندروم برای شما تهیه کردیم تا این دو مورد را با یکدیگر اشتباه نگیرید و عوارض این سندروم را بشناسید.
عضله پیریفورمیس چیست و کجا قرار دارد؟
محل این عضله در نزدیکی مفصل لگن است و می تواند عصب سیاتیک راهم تحریک کند و موجب ایجاد درد در ستون فقرات و انتشار آن به اندام های تحتانی و همچنین گز گز در پشت ساق پا شود. عضله پیریفورمیس یا عضله گلابی شکل در حرکت اندامهای تحتانی انداختن وزن از یک پا به پای دیگر و حفظ تعادل نقش مهمی دارد. همچنین این عضله چرخش خارجی ران و دور کردن آن از محور مرکزی بدن را انجام می دهد. نزدیک بودن این عضله به عصب سیاتیک موجب دردهای لگن و باسن خواهد شد.
عوامل ابتلا به سندروم پیریفورمیس
سندروم پیریفورمیس احتمالا به دلایل زیر به وجود می آید:
- مشکلات نخاعی و دیسک کمر
- آسیب دیدن عضله پیریفورمیس
- سفت شدن عضله پیریفورمیس بعد از اسپاسم
- به وجود آمدن خونریزی در ناحیه عضله پیریفورمیس
- ضعف عضلات لگن و آسیب دیدن آن بر اثر وارد شدن ضربه
- اسپاسم عضله پیریفورمیس به دلیل تحریک این عضله یا تحریک لگن
- به وجود آمدن کشیدگی در عضله پیرفورمیس بر اثر فعالیت بدنی سنگین
- اضافه وزن بیش از حد که به باعث فشار آوردن به عضلات مفصل لگن میشود.
- نشستن های طولانی مدت میتواند هم می تواند باعث ایجاد این عارضه شود.
علائم سندروم پیریفورمیس
- کاهش دامنه حرکتی مفصل ران
- احساس درد در زمان بالا رفتن از پله ها
- ایجاد درد در باسن و انتشار یافتن در پاها
- کاهش درد در زمان دراز کشیدن به پشت
- ازدیاد درد بعد از نشستن های طولانی مدت
- احساس درد در پشت ران ساق پا و سیاتیک
- تشدید درد در زمان راه رفتن در سطوح شیب دار
چگونه سندروم پیریفورمیس تشخیص داده میشود؟
تشخیص سندرم پیرفورمیس معمولا از طریق ارزیابی دقیق علائم بالینی، معاینه فیزیکی و تاریخچه پزشکی بیمار انجام میشود. پزشک ابتدا علائمی مانند درد در ناحیه باسن، پشت ران و پایین پا که ممکن است شبیه به درد سیاتیک باشد را بررسی میکند. در معاینه فیزیکی، پزشک از چندین تست خاص برای ارزیابی عملکرد عضله پیرفورمیس استفاده میکند. یکی از این تستها، تست فابر است که در آن پا به یک وضعیت خاص قرار میگیرد تا فشار روی عضله پیرفورمیس و عصب سیاتیک بررسی شود. اگر درد بهطور خاص در ناحیه باسن و پشت ران ایجاد شود، این میتواند نشانهای از سندرم پیرفورمیس باشد.
در برخی موارد، برای تأیید تشخیص، پزشک ممکن است از آزمایشهای تصویربرداری مانند MRI یا سی تی اسکن استفاده کند تا سایر مشکلات مربوط به کمر و سیاتیک مانند فتق دیسک یا مشکلات دیگر را رد کند. همچنین در صورتی که درد شدید و مزمن باشد، الکترومیوگرافی (EMG) نیز میتواند برای ارزیابی وضعیت عصبی و عملکرد عضلات مفید باشد. در نهایت، تشخیص دقیق سندرم پیرفورمیس نیازمند بررسی ترکیبی از علائم بالینی، معاینه فیزیکی و گاهی استفاده از تستهای تصویربرداری است تا از سایر مشکلات مشابه تمایز داده شود.
روش درمان سندروم پیریفورمیس
سندروم میتواند موجب درد زیاد شود و فرد را از انجام فعالیتهای روزانه اش باز دارد. بنابر این روشهای مختلفی برای درمان و تسکین این بیماری وجود دارد که به برخی از آنها در ادامه اشاره خواهیم کرد اما در ابتدا باید به سراغ روشهای غیر جراحی برویم.
- باید فعالیتهای خود را کمتر کنید تا فشار کمتری به عصب سیاتیک وارد شود.
- استفاده از کمپرس سرد و یا گرم برای کاهش درد میتواند به کاهش درد کمک کند.
- می توانید از داروهای ضد التهاب مانند ایبوپروفن و ناپروکسن استفاده کنید که البته باید زیر نظر پزشک و جراح ارتوپد باشد.
- مصرف یک رژیم حاوی مواد مغذی میتواند به شما کمک کند تا وزن خود را کنترل کنید تا سریعتر بهبودی یابید. غذاهایی حاوی پتاسیم و منیزیم از جمله سبزیجات با برگ سبز به کاهش اسپاسم عضلانی و کاهش درد کمک زیادی میکند.
- ماساژدرمانی هم در از بین بردن علائم پیریفورمیس کمک زیادی کند. ماساژ باعث شل شدن عضله پیریفورمیس میشود و به کاهش اسپاسم ودرکاهش فشار وارده به عصب سیاتیک مؤثر است. همچنین ناگفته نماند ماساژ باعث آزاد شدن آندرفین شود که میتواند درد ناشی از سندرم پیریفورمیس را کاهش دهد.
- شاید فیزیوتراپی بهترین راه برای درمان سندرم پیریفورمیس باشد. فیزیوتراپیست با توجه به وضعیت بیمار از روشهایی مانند الکتروتراپی، گرمادرمانی،امواج صوتی یا اولتراسوند، درمانهای دستی و تمرینهای کششی کمک می گیرد.
- اگر بیمار بعد از درمانهای فیزیوتراپی باز هم احساس درد داشته باشد، پزشک تزریق داروهای بی حسی مانند لیدوکائین را برای تسکین موقتی درد تجویز میکند. پزشک داروی بی حسی را با داروهای ضد التهابی مثل کورتیزون مخلوط میکند که ترکیب آنها باعث میشود التهاب عصب سیاتیک کمتر شود. راه حل دیگری که برای درمان سندرم پیریفورمیس از آن استفاده میشود تزریق بوتاکس است. تزریق بوتاکس موقتا عضله پیرفورمیس را فلج میکند. و در زمانی که عضله توسط بوتاکس در حالت فلج قرارگرفته است میتوان با استفاده از تمرینات کششی این عارضه را درمان کرد.
- انجام ورزش نیز میتواند در درمان این بیماری بسیار موثر واقع شود. از جمله ورزشهای مناسب جهت تقویت عضله پیریفورمیس به کشش عضله سرینی، پایدارسازی لگن،کشش فلکسور مفصل ران، پل سرینی اشاره کرد.
در صورتی که بیمار دارای سندروم پیریفورمیس از هیچکدام از روش های غیرجراحی نتیجه نگیرد، به عنوان آخرین راه حل میتواند از عمل جراحی توسط بهترین متخصص ارتوپد در تهران برای درمان خود کمک بگیرد.
روش جراحی سندروم پیریفورمیس
دو روش برای جراحی عضله پیریفورمیس وجود دارد.
- در روش اول تاندون عضله پیریفورمیس از محل اتصال به تروکانتر بزرگ بریده میشود.
- در روش دوم بخشی از عضله پیریفورمیس بریده میشود تا فشار از روی عصب سیاتیک برداشته شود.
در هردو روش عمل به صورت سرپایی انجام میشود.
سندروم پیریفورمیس در خانم های باردار
در خانم های باردار ترشح هورمون ریلاکسین موجب کشیدگی لگن میشود و در نتیجه آن فضای زیادی در مفصل ساکرو ایلیاک بوجود میآورد. ستون فقرات نیز دچار لوردوسیز میشود که باعث میشود لگن به سمت جلو حرکت کند و انحنای آن بیشتر شود. در نتیجه این تغییرات عضلات گلوتئال دچار کشیدگی میشوند بخصوص عضله پیریفورمیس که سفت و کشیده میشود. اگر چه سندروم پیریفورمیس در خانم های باردار به راحتی از بین نمیرود اما ماساژ درمانی میتواند در کم کردن علائم این سندرم مؤثر باشد.
اقداماتی برای پیشگیری از سندروم پیریفورمیس
اگر می خواهید از سندروم پیریفورمیس پیشگیری کنید باید خود را از عوامل ایجاد کننده آن دور نگه دارید.
- سعی کنید عضلات این ناحیه را تقویت کنید.
- سعی از دویدن یا ورزش کردن در تپه ها یا سطوح شیبدار دوری کنید.
- در هنگام ورزش و یا فعالیتهای روزانه بدن خود را در حالت صحیح قرار دهید.
- قبل از هرگونه فعالیت ورزشی خود را گرم کنید و به تدریج شدت آن را افزایش دهید.
- در صورت احساس درد در زمان انجام فعالیت های ورزشی متوقف شوید و تا زمانی بهبود یافتن استراحت کنید.
- در مواردی که مشکلی در ساختار اندام تحتانی خود دارید یا دچار چرخش لگن یا ضعف عضلانی هستید، می توانید از متخصص ارتوپدی کمک بگیرید.
حتی اگرسندرم پیریفورمیس درمان شود، باز هم امکان بروز مجدد این عارضه وجود دارد بنابراین بایستی در روش زندگی خود تغییراتی ایجاد کنید. با انجام تمرینات مداوم ورزشی و اجتناب از وضعیتی که باعث ایجاد مشکل در عضله پیریفورمیس میشود جلوگیری کنید. نشستن و دراز کشیدن برای طولانی مدت و همینطور بلند کردن اجسام سنگین میتواند، باعث عود دوباره سندرم پیریفورمیس شود.
این سندرم پیرفورمیس ممکن است باعث آسیب دائمی شود؟
در صورت درمان بهموقع و مناسب، سندرم پیرفورمیس باعث آسیب دائمی نمیشود. اکثر افرادی که این سندرم را دارند، با درمانهای غیرتهاجمی مانند فیزیوتراپی، داروهای ضدالتهاب و کشش عضلات، بهبود قابل توجهی مییابند و به زندگی روزمره بازمیگردند. در این روشها، هدف کاهش فشار عضله پیرفورمیس بر عصب سیاتیک و کاهش التهاب است. همچنین، در صورتی که درمانهای اولیه مؤثر نباشند، تزریق استروئید یا داروهای مسکن میتواند به کاهش درد و التهاب کمک کند.
اما اگر این بیماری بهمدت طولانی درمان نشود یا به آن توجه کافی نشود، ممکن است مشکلاتی مانند درد مزمن، اختلال در عملکرد عصب سیاتیک و کاهش کیفیت زندگی ایجاد شود. در برخی موارد نادر، فشار مداوم بر عصب سیاتیک میتواند به آسیب عصبی دائمی منجر شود که ممکن است به ضعف عضلات، بیحسی یا درد شدید در ناحیه پاها و کمر تبدیل شود. بهویژه در افرادی که فعالیتهای فیزیکی سنگین دارند یا نشستن طولانیمدت را تجربه میکنند، سندرم پیرفورمیس ممکن است بهطور مزمن تکرار شود و درمانهای اولیه کمتر مؤثر واقع شوند.
در مجموع، آسیب دائمی به عصب سیاتیک در اثر سندرم پیرفورمیس نادر است و با مراقبت و درمان مناسب میتوان از بروز مشکلات بلندمدت جلوگیری کرد. برای پیشگیری از آسیبهای دائمی، تشخیص زودهنگام و شروع درمان به موقع بسیار حائز اهمیت است.
سندرم پیرفورمیس با سایر مشکلات کمر یا سیاتیک اشتباه گرفته میشود؟
سندرم پیرفورمیس ممکن است با سایر مشکلات کمر یا سیاتیک اشتباه گرفته شود، زیرا علائم آن مشابه بسیاری از مشکلات دیگر مربوط به کمر و عصب سیاتیک است. مهمترین شباهت این است که درد در ناحیه کمر، باسن و پشت ران منتشر میشود که میتواند به اشتباه به عنوان درد سیاتیک یا مشکلات دیسک کمر تلقی شود. در حالی که درد سیاتیک معمولاً ناشی از فشار بر عصب سیاتیک به علت فتق دیسک یا تنگی کانال نخاعی است، درد ناشی از سندرم پیرفورمیس بهطور خاص به دلیل فشار عضله پیرفورمیس بر عصب سیاتیک در ناحیه باسن ایجاد میشود.
در این موارد، برای تمایز بین سندرم پیرفورمیس و سایر مشکلات مشابه، پزشک باید تاریخچه پزشکی بیمار، نوع درد، زمان بروز آن و عوامل تشدیدکننده درد را به دقت بررسی کند. همچنین، در معاینه فیزیکی، پزشک از تستهای خاصی مانند تست فابر برای ارزیابی فشار روی عضله پیرفورمیس استفاده میکند. در صورت لزوم، پزشک ممکن است از آزمایشهای تصویربرداری مانند MRI یا سیتیاسکن برای رد کردن مشکلاتی مانند فتق دیسک یا تنگی کانال نخاعی استفاده کند.
بنابراین، علائم مشابه ممکن است باعث سردرگمی شوند، اما با ارزیابی دقیق بالینی و استفاده از تستهای تشخیصی مناسب، میتوان به تشخیص دقیق رسید و از اشتباه گرفتن آن با سایر مشکلات مشابه جلوگیری کرد.
متخصص ارتوپدی و تورماتولوژی و آسیب های ورزشی
فلوشیپ جراحی تومورهای استخوانی و عضلانی
عضو انجمن بین الملی حفظ اندام امریکا و اروپا ( ISOLS )
عضو انجمن جراحان ارتوپدی ایران ( IOA )
استاد یار دانشگاه
۰ Comments